Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
शिष्टानां क्षत्रियाणां च धर्म एब सनातन: । युधिष्ठिर! इस प्रकार ब्याहने योग्य वरको बुलाकर उसके साथ कन्याका विवाह करना उत्तम ब्राह्मणोंका धर्म-ब्राह्मविवाह है। जो धन आदिके द्वारा वरपक्षको अनुकूल करके कन्यादान किया जाता है
śiṣṭānāṃ kṣatriyāṇāṃ ca dharma eṣa sanātanaḥ | yudhiṣṭhira! evaṃ vivāhane yogyaṃ varaṃ āhūya tena saha kanyāyā vivāhaḥ kartavya iti—eṣa brāhmaṇānāṃ śreṣṭhānāṃ dharmaḥ, brāhma-vivāhaḥ | yaḥ dhana-ādibhiḥ varapakṣaṃ anukūlya kṛtvā kanyādānaṃ kriyate, sa śiṣṭa-brāhmaṇa-kṣatriyāṇāṃ sanātano dharmaḥ smṛtaḥ (ayam eva prājāpatya-vivāhaḥ) | yadi vaḥ śulkato niṣṭhā na pāṇigrahaṇāt tathā | lājāntaram upāsīta prāptaśulka iti smṛtiḥ ||
قال بهيشما: «يا يودهيشثيرا، هذه هي القاعدة القديمة الراسخة في السلوك عند أهل التهذيب وعند الكشاتريا: أن يُستدعى العريس اللائق وتُزوَّج الفتاة به—فذلك هو زواج “براهمَا” الذي يمدحه خيار البراهمة. أمّا إذا جعل أهل العروس جانبَ العريس راضيًا بالمال وبسائر العطايا ثم وهبوا الفتاة، فذلك أيضًا يُعَدّ عادةً قديمةً عند البراهمة والكشاتريا المحترمين، ويُسمّى زواج “براجابَتْيا”. وتزيد السمرِتي فتقول: إن كان ثبات المرء على ثمن العروس لا على شعيرة أخذ اليد (pāṇigrahaṇa)، فليطلب زواجًا آخر؛ ويُذكر مثل هذا بأنه ‘قد نال ثمن العروس’.»
भीष्म उवाच
The verse distinguishes approved marriage norms: marrying a maiden to a worthy groom (Brahma marriage) is ideal, while giving a daughter after making the groom’s side favorable through wealth is also treated as an established practice (identified here with Prajapatya). It cautions against treating marriage as a transaction centered on bride-price rather than the sacred rite.
In the Anushasana Parva’s dharma instruction, Bhishma answers Yudhishthira’s questions by classifying marriage practices and their ethical standing, citing Smriti-style authority to warn against mercenary motives in arranging marriages.