Shloka 116
Vipula’s Guru-Obedience, Divine Flowers, and the Peril of Others’ Oaths (विपुलोपाख्यानम्—पुष्पप्राप्तिः शपथ-प्रसङ्गश्च)
अपास्ताश्च तथा राजन् विकुर्वन्ति मनः स्त्रिय: । नरेश्वर! पुरुषोंद्वारा सम्मानित होनेपर भी ये रमणियाँ उनका मन विकृत कर देती हैं और उनके द्वारा तिरस्कृत होनेपर भी उनके मनमें विकार उत्पन्न कर देती हैं
apāstāś ca tathā rājan vikurvanti manaḥ striyaḥ | nareśvara! puruṣaiḥ sammānitā api tāḥ ramaṇyo manaḥ vikurvanti, tair tiraskṛtā api manasi vikāraṃ janayanti ||
قال يودهِشْثيرا: «يا ملك، إن النساء يزعزعن العقل على الوجهين. فحتى إذا أكرمهنّ الرجال، استطاعت هؤلاء الفاتنات أن يخلخلن اتزان الرجل الباطن؛ وحتى إذا نبذهنّ، أمكنهنّ أن يثرن في نفسه اضطرابًا واعوجاجًا.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse warns that mental agitation can arise both from gratification (being honored/pleased) and from frustration (being rejected/slighted). The ethical emphasis is on guarding one’s mind through self-restraint and discernment rather than blaming external triggers.
Yudhiṣṭhira addresses a kingly interlocutor within the Anuśāsana Parva’s instruction-oriented dialogue, reflecting on how attraction and rejection can equally disturb a person’s mental equilibrium, as part of broader counsel on conduct and self-mastery.