Previous Verse
Next Verse

Shloka 105

Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration

Anuśāsana-parva 17

६१५ धन्वन्तरि:--महावैद्य धन्वन्तरिरूप

dhanvantariḥ mahāvaidyaḥ, dhūmaketuḥ agnisvarūpaḥ, skandaḥ svāmī-kārtikeyasvarūpaḥ, vaiśravaṇaḥ kuberasvarūpaḥ, dhātā sarva-dhāraṇakartā, śakraḥ indrasvarūpaḥ, viṣṇuḥ sarvavyāpī nārāyaṇaḥ, mitraḥ dvādaśādityeṣu ekaḥ, tvaṣṭā prajāpati-viśvakarmā, dhruvaḥ nityasvarūpaḥ, dharaḥ aṣṭavasuṣu ekaḥ; prabhāvaḥ—sarvago vāyur aryamā savitā raviḥ, uṣaḍguḥ vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ.

يُعلن فايُو-ديفا لِتَانِيَةً من الألقاب والتعيينات الإلهية: فالربّ هو دهنفنتري (Dhanvantari) الطبيب الأعظم؛ وهو دھومكيتو (Dhūmaketu) صورةُ النار؛ وهو سكندا (Skanda) أي كارتّيكَيَا (Kārttikeya) بعينه؛ وهو فايشرَفَنا (Vaiśravaṇa) أي كُبِيرَا (Kubera)؛ وهو دهاتر (Dhātṛ) مُقيمُ الجميع وحاملُهم؛ وهو شَكْرَا (Śakra) أي إندرا (Indra)؛ وهو فيشنو (Viṣṇu) نارايَنا (Nārāyaṇa) الشاملُ لكلّ شيء؛ وهو ميترا (Mitra) وأريامَن (Aryaman) في زمرة الآديتْيَا (Āditya)؛ وهو تفاشتْرِ (Tvaṣṭṛ) الصانعُ الكوني؛ وهو دهروفا (Dhruva) المبدأُ الثابتُ الأبدي؛ وهو دهارا (Dhara) في زمرة الفاسو (Vasu). ثم يثني على «برابهافا» (prabhāva) أي جلال القدرة: فهو الريحُ السارية في كل مكان؛ وهو سافيتْرِ (Savitṛ) ورافِي (Ravi) أي الشمس؛ وهو ذو الأشعة المُحرِقة؛ وهو المُدبِّر الذي يُقيم الكائنات ويغذّيها؛ وهو واهبُ الرضا؛ وهو أصلُ جميع المخلوقات ومُربّيها—مُظهِرًا حقيقةً عُليا واحدة تتجلّى في وظائف إلهية كثيرة لصلاح العالم ونظامه.

प्रभावःsplendour; mighty one
प्रभावः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभाव
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वगःall-pervading
सर्वगः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वग
FormMasculine, Nominative, Singular
वायुःWind (Vāyu)
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्यमाAryaman (an Āditya)
अर्यमा:
Karta
TypeNoun
Rootअर्यमा
FormMasculine, Nominative, Singular
सविताSavitṛ (the impeller; Sun as deity)
सविता:
Karta
TypeNoun
Rootसवितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
रविःSun (Ravi)
रविः:
Karta
TypeNoun
Rootरवि
FormMasculine, Nominative, Singular
उषड्गुःUṣaḍgu (a solar epithet/name)
उषड्गुः:
Karta
TypeNoun
Rootउषड्गु
FormMasculine, Nominative, Singular
विधाताordainer; creator
विधाता:
Karta
TypeNoun
Rootविधातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मान्धाताMāndhātṛ (name/epithet)
मान्धाता:
Karta
TypeNoun
Rootमान्धातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
भूतभावनःproducer/nourisher of beings
भूतभावनः:
Karta
TypeAdjective
Rootभूतभावन
FormMasculine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
D
Dhanvantari
A
Agni
S
Skanda (Kārttikeya)
V
Vaiśravaṇa (Kubera)
D
Dhātṛ
Ś
Śakra (Indra)
V
Viṣṇu (Nārāyaṇa)
M
Mitra (Āditya)
T
Tvaṣṭṛ (Viśvakarman)
D
Dhruva
D
Dhara (Vasu)
A
Aryaman (Āditya)
S
Savitṛ
R
Ravi (Sun)

Educational Q&A

The verse teaches the unity of the supreme divine reality expressed through many names and functions—healing, fire, wealth, sovereignty, craftsmanship, solar vitality, and cosmic sustenance—implying that dharma is upheld when one recognizes the single sustaining power behind diverse manifestations.

Vāyu-deva is speaking a hymn-like enumeration of divine names (nāma/guṇa-kīrtana), identifying the praised deity with major Vedic and Purāṇic gods and cosmic principles, thereby magnifying the deity’s all-pervading presence and beneficent governance of the world.