Shloka 3
कर्मेज्या मानवानां च दानवैहैंहयर्षभ । भ्रष्टैश्चर्यास्ततो देवाश्चेरु: पृथ्वीमिति श्रुति:,“हैहयराज! प्राचीन समयमें असुरोंने देवताओंको परास्त करके उनका उत्साह नष्ट कर दिया। दानवोंने देवताओंके यज्ञ, पितरोंके श्राद्ध तथा मनुष्योंके कर्मानुष्ठान लुप्त कर दिये। तब अपने ऐश्वर्यसे भ्रष्ट हुए देवतालोग पृथ्वीपर मारे-मारे फिरने लगे। ऐसा सुननेमें आया है
karmejyā mānavānāṃ ca dānavair haihayarṣabha | bhraṣṭaiś caryās tato devāś ceruḥ pṛthvīm iti śrutiḥ ||
قال بيشما: «يا ثورَ آلِ هايهايا، يُروى في المأثور أن الدانافا (Dānava) أزالوا من بين البشر شعائر العمل والقرابين. فلما حُرمَت الآلهة من مراسيمها اللائقة وسقطت عن رخائها الإلهي، أخذت تهيم على وجه الأرض في ضيقٍ وكرب.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
When prescribed rites and ethical-religious observances collapse, even the gods are portrayed as losing stability and prosperity; the verse underscores that dharma (sustained through right conduct and ritual order) is a pillar of cosmic and social well-being.
Bhishma recounts a traditional report: the Danavas overpower the gods and disrupt the world’s ritual life, leading to the gods’ loss of splendor and their wandering upon the earth in hardship.