Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

भीष्मस्योत्तरायणप्रतीक्षा तथा युधिष्ठिरागमनम् | Bhīṣma’s uttarāyaṇa moment and Yudhiṣṭhira’s arrival

ब्रह्मा तस्योदरभवस्तस्याहं च शिरोभव: । शिरोरुहेभ्यो ज्योतींषि रोमभ्यश्व सुरसुरा:,ब्रह्माजी उनके उदरसे और मैं उनके मस्तकसे प्रकट हुआ हूँ। उनके सिरके केशोंसे नक्षत्रों और ताराओंका प्रादुर्भाव हुआ है। रोमावलियोंसे देवता और असुर प्रकट हुए हैं

brahmā tasyodarabhavas tasyāhaṁ ca śirobhavaḥ | śiroruhebhyo jyotīṁṣi romabhyaś ca surāsurāḥ ||

قال الإيشفارا: «من بطنه وُلد براهما، ومن رأسه خرجتُ أنا نفسي. ومن شعر رأسه انبثقت أنوار السماء—النجوم والكوكبات؛ ومن شعر جسده تَجَلَّت الآلهةُ والأسورا.»

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
उदर-भवःborn from (his) belly
उदर-भवः:
Karta
TypeAdjective
Rootउदरभव
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
शिरः-भवःborn from (his) head
शिरः-भवः:
Karta
TypeAdjective
Rootशिरोभव
FormMasculine, Nominative, Singular
शिरः-रुहेभ्यःfrom the hairs of the head
शिरः-रुहेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootशिरोरुह
FormMasculine, Ablative, Plural
ज्योतींषिlights; luminaries
ज्योतींषि:
Karta
TypeNoun
Rootज्योतिस्
FormNeuter, Nominative, Plural
रोमभ्यःfrom the body-hairs
रोमभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootरोमन्
FormNeuter, Ablative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
सुर-असुराःgods and asuras
सुर-असुराः:
Karta
TypeNoun
Rootसुरासुर
FormMasculine, Nominative, Plural

ईश्वर उवाच

Ī
Īśvara
B
Brahmā
S
stars/constellations (jyotīṁṣi)

Educational Q&A

The verse presents a cosmogonic vision in which diverse orders of beings arise from a single primordial source, emphasizing an underlying unity behind apparent oppositions (devas and asuras) and portraying the cosmos as an ordered emanation rather than a random event.

Īśvara describes the origins of major cosmic entities: Brahmā emerges from the primordial being’s belly, Īśvara from the head, celestial lights from head-hair, and devas and asuras from body-hair—mapping the universe onto a sacred body to explain creation and hierarchy.