Shloka 54

Pratyakṣa–Āgama–Ācāra: Doubt, Proof, and the Practice of Dharma (प्रत्यक्ष–आगम–आचारविचारः)

Devanagari script

चीर्व्वा द्वादशवर्षाणि दीक्षामेतां मनोगताम्‌ | अरणीसपितं स्कन्धे बद्ध्वा गच्छत्यनावृत:

Transliteration

cīrvvā dvādaśavarṣāṇi dīkṣām etāṁ manogatām | araṇīsapitaṁ skandhe baddhvā gacchaty anāvṛtaḥ ||

Translation

«فإذا أتمّ اثنتي عشرة سنةً من مراعاة هذا نذر التكريس المعقود في الباطن، انطلق غير ملتفتٍ إلى الوراء، حاملاً على كتفه حطب الإيقاد وعِصيَّ الأَرَني (araṇi) المربوطة معًا.»

Word by Word

• चीर्व्वा: having practiced/observed
• चीर्व्वा: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि

• द्वादशवर्षाणि: twelve years
• द्वादशवर्षाणि: Karma
• Type: Noun
• Root: द्वादशवर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक, द्वितीया, बहुवचन

• दीक्षाम्: vow/initiatory observance
• दीक्षाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दीक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्री, द्वितीया, एकवचन

• एताम्: this
• एताम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्री, द्वितीया, एकवचन

• मनोगताम्: conceived in the mind/mental
• मनोगताम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: मनोगत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्री, द्वितीया, एकवचन

• अरणीसपितम्: provided with aranis (fire-sticks)
• अरणीसपितम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अरणीसपित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक, द्वितीया, एकवचन

• स्कन्धे: on the shoulder
• स्कन्धे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: स्कन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, सप्तमी, एकवचन

• बद्ध्वा: having bound/tied
• बद्ध्वा: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि

• गच्छति: goes
• गच्छति: Karta
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• अनावृतः: uncovered/unclad
• अनावृतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: अनावृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

Speaker

श्रीमहेश्वर उवाच

Characters & Entities

• Śrī Maheśvara (speaker)
• dīkṣā (vow/consecration)
• araṇī (fire-sticks)
• samid (kindling)
• skandha (shoulder)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights steadfastness in dharma: a vow (dīkṣā) must be sustained over time with inner resolve (manogatā) and outward discipline, proceeding without wavering (anāvṛtaḥ).

What is happening in the narrative?

Maheśvara describes an ascetic/ritual practitioner who, after maintaining a twelve-year consecrated observance, departs carrying the ritual implements for fire (araṇi and kindling) on his shoulder, symbolizing readiness for sacred rite and unwavering commitment.