Shloka 14
अध्याय १२८: शिव–उमा संवादः — तिलोत्तमा, श्मशान-मेध्यता, तथा चातुर्वर्ण्य-धर्मः
Chapter 128: Śiva–Umā Dialogue—Tilottamā, the Ritual Valence of the Śmaśāna, and the Fourfold Duty-Code
Devanagari script
सम्पीड्यात्मानमारर्यत्वात् त्वया कश्चिदुपस्कृत: । जितं त्वां मन्यते साधो तेनासि हरिण: कृश:
Translation
قال البراهمن: «يا أيها الصالح! إنك لِصلاحك تُجهد نفسك وتُتعب جسدك ثم تُحسن إلى غيرك؛ فإذا بمن أحسنتَ إليه يظن أنه غلبك بقوته هو. فلذلك صرتَ نحيفًا شاحبًا كالغزال.»
Word by Word
सम्पीड्यhaving afflicted/pressed
सम्पीड्य:
Karma
TypeVerb
Rootसम्-पीड्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
आत्मानम्oneself
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
आर्यत्वात्from/owing to nobility
आर्यत्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootआर्यत्व
FormNeuter, Ablative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormInstrumental, Singular
कश्चित्someone
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चित्
FormMasculine, Nominative, Singular
उपस्कृतःbenefited/obliged (helped)
उपस्कृतः:
Karta
TypeVerb
Rootउप-स्कृ
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
जितम्conquered/defeated
जितम्:
Karma
TypeVerb
Rootजि
Formक्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormAccusative, Singular
मन्यतेthinks/considers
मन्यते:
TypeVerb
Rootमन्
Formलट्, आत्मनेपद, Third, Singular
साधोO good man
साधो:
TypeNoun
Rootसाधु
FormMasculine, Vocative, Singular
तेनtherefore/by that
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस्
Formलट्, Second, Singular
हरिणःpale/whitish (deer-like in color)
हरिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootहरिण
FormMasculine, Nominative, Singular
कृशःemaciated/thin
कृशः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृश
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes