Shloka 27
Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)
Devanagari script
चिन्तयामास देदवेन्द्रो मन्युनाथ परिप्लुत: । उपकारोअस्य राजर्षे: कृतो नापकृतं मया
Transliteration
cintayāmāsa devendro manyunātha pariplutaḥ | upakāro ’sya rājarṣeḥ kṛto nāpakṛtaṃ mayā ||
Translation
قال بهيشما: «وقد غمره الغضب وساقه السخط، تأمّل دِفِندرا (إندرا) قائلاً: “إنما أفدتُ هذا الحكيم الملكيّ، ولم أُسِئ إليه قطّ.”» وتكشف هذه الخاطرة عن تبريرٍ أخلاقيّ للذات؛ إذ يصوّر إندرا فعله على أنه “معونة” لا “إيذاء”، وإن كان الحنق يتصاعد في صدره حين يرى الآخرين يزدهرون متّحدين.
Word by Word
चिन्तयामासhe thought/pondered
चिन्तयामास:
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद, परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन
देव-इन्द्रःIndra, lord of the gods
देव-इन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootदेवेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
मन्यु-नाथःruled by anger; having anger as lord
मन्यु-नाथः:
Karta
TypeAdjective
Rootमन्युनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
परिप्लुतःoverwhelmed, flooded (with anger)
परिप्लुतः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरि+प्लु (धातु) → परिप्लुत (कृदन्त/भूतकृदन्त)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
उपकारःa benefit, help
उपकारः:
Karma
TypeNoun
Rootउपकार (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
अस्यof him/this (of this king-sage)
अस्य:
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
राज-ऋषेःof the royal sage
राज-ऋषेः:
TypeNoun
Rootराजर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
कृतःdone, performed
कृतः:
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त/भूतकृदन्त)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
अपकृतम्harm, wrongdoing
अपकृतम्:
Karma
TypeNoun
Rootअपकृत (प्रातिपदिक; कृदन्त-निष्पन्न)
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
मयाby me
मया:
Karana
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, तृतीया, एकवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaD
Devendra (Indra)R
Rājarṣi (royal sage/king-sage)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes