Shloka 5
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
अशिल्पजीवी गुणवांश्वैव नित्यं जितेन्द्रिय: सर्वतो विप्रयुक्त: । अनोकशायी लघुरल्पप्रचार- श्वरन् देशानेकचर: स भिक्षु:,संन्यासी शिल्पकलासे जीवन-निर्वाह न करे। शम, दम आदि श्रेष्ठ गुणोंसे सम्पन्न हो। सदा अपनी इन्द्रियोंको काबूमें रखे। सबसे अलग रहे। गृहस्थके घरमें न सोये। परिग्रहका भार न लेकर अपनेको हलका रखे। थोड़ा थोड़ा चले। अकेला ही अनेक स्थानोंमें भ्रमण करता रहे। ऐसा संन्यासी ही वास्तवमें भिक्षु कहलानेयोग्य है
aṣṭaka uvāca | aśilpajīvī guṇavāṁś caiva nityaṁ jitendriyaḥ sarvato viprayuktaḥ | anokaśāyī laghur alpapracāraś caran deśānekacaraḥ sa bhikṣuḥ ||
قال أَشْتَكَ: «المتسوّل الحقّ لا ينبغي أن يقتات بالحِرَف ولا بالتجارة. بل يكون على الدوام متحلّياً بالفضائل الرفيعة، قاهراً لحواسّه، متجرّداً من كل جهة. لا يبيت في بيوت أرباب الأسر؛ وليبقَ “خفيفاً” فلا يحمل عبءَ الممتلكات؛ ولا يتحرّك إلا قليلاً في كل مرة، ويطوف وحيداً في أقاليم كثيرة. فمثل هذا الزاهد وحده هو الجدير حقاً بأن يُسمّى بِكْشُو (bhikṣu).»
अद्टक उवाच
Educational Q&A
The verse defines the ethical profile of a genuine bhikṣu/saṁnyāsī: not earning by crafts, cultivating virtues, mastering the senses, remaining detached, avoiding comfortable dependence on householders, keeping possessions minimal, and wandering with restraint and solitude.
Aṣṭaka is speaking in a didactic context, laying down criteria for who deserves the title ‘bhikṣu’—not merely by outward appearance, but by disciplined conduct, detachment, and self-control.