Shloka 22
महाभिष-गङ्गा-दर्शनं वसूनां शापकथनं च
Mahābhiṣa Encounters Gaṅgā; The Vasus Explain Their Curse
ययातिरुवाच तपश्न दान॑ च शमो दमश्न ह्वीरार्जवं सर्वभूतानुकम्पा । स्वर्गस्थ लोकस्य वदन्ति सन््तो द्वाराणि सप्तैव महान्ति पुंसाम् । नश्यन्ति मानेन तमो5भिभूता: पुंस: सदैवेति वदन्ति सन्त:,ययाति बोले--राजन्! साधु पुरुष स्वर्गलोकके सात महान् दरवाजे बतलाते हैं, जिनसे प्राणी उसमें प्रवेश करते हैं। उनके नाम ये हैं--तप, दान, शम, दम, लज्जा, सरलता और समस्त प्राणियोंके प्रति दया। वे तप आदि द्वार सदा ही पुरुषके अभिमानरूप तमसे आच्छादित होनेपर नष्ट हो जाते हैं, यह संत पुरुषोंका कथन है
yayātir uvāca: tapaś ca dānaṃ ca śamo damaś ca hrīr ārjavaṃ sarvabhūtānukampā | svargastha lokasya vadanti santaḥ dvārāṇi saptaiva mahānti puṃsām | naśyanti mānena tamo’bhibhūtāḥ puṃsaḥ sadaiveti vadanti santaḥ ||
قال يَياَتي: «النسك والتقشّف (tapas)، والصدقة (dāna)، وسكون النفس (śama)، وضبط الجوارح (dama)، والحياء الشريف (hrī)، والاستقامة (ārjava)، والرحمة بجميع الكائنات—هذه، كما يعلن الحكماء، هي الأبواب السبعة العظيمة التي يدخل بها الإنسان إلى عالم السماء. غير أن الرُّشَدَاء يقولون أيضًا إن هذه الأبواب نفسها تُخرَّب على الدوام حين يغلب على المرء ظلامُ الكِبْر.»
अष्टक उवाच
Educational Q&A
Heaven (and, more broadly, spiritual uplift) is approached through seven virtues—tapas, dāna, śama, dama, hrī, ārjava, and compassion—but pride (māna), described as tamas, can destroy these virtues in a person.
In a didactic exchange, Yayāti articulates a moral teaching: the sages recognize seven ‘gates’ leading to the heavenly realm, and he warns that arrogance eclipses and ruins these gateways of conduct.