Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Ruru’s Lament and the Lifespan Exchange for Pramadvarā (रुरु–प्रमद्वरा आयुर्विभागः)

धर्मराज उवाच प्रमद्धरां रुरोर्भार्या देवदूत यदीच्छसि । उत्तिष्ठत्वायुषो<र्धेन रुरोरेव समन्विता,धर्मराज बोले--देवदूत! यदि तुम रुरुकी भार्या प्रमद्वराको जिलाना चाहते हो तो वह रुरुकी ही आधी आयुसे संयुक्त होकर जीवित हो उठे

Dharmarāja uvāca: Pramaddharāṃ Ruror bhāryāṃ devadūta yadīcchasi | Uttiṣṭhatv āyuṣo 'rdhena Ruroreva samanvitā ||

قالَ دَهرماراجا: «يا رسولَ الآلهة، إنْ كنتَ تريدُ أن تُعيدَ برَمَدْفَرا، زوجةَ رورو، إلى الحياة، فلتنهضْ حيّةً من جديد—ولكنْ على أن تُقرَنَ بنصفِ عُمرِ رورو نفسِه.»

धर्मराजःKing Dharma (Yama)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
प्रमद्वराम्Pramadvarā
प्रमद्वराम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रमद्वरा
FormFeminine, Accusative, Singular
रुरोःof Ruru
रुरोः:
TypeNoun
Rootरुरु
FormMasculine, Genitive, Singular
भार्याwife
भार्या:
Karta
TypeNoun
Rootभार्या
FormFeminine, Nominative, Singular
देवदूतO divine messenger
देवदूत:
TypeNoun
Rootदेवदूत
FormMasculine, Vocative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
इच्छसिyou wish
इच्छसि:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent, Second, Singular
उत्तिष्ठतुlet (her) rise / revive
उत्तिष्ठतु:
TypeVerb
Rootस्था
FormImperative, Third, Singular
आयुषःof life-span
आयुषः:
TypeNoun
Rootआयुस्
FormNeuter, Genitive, Singular
अर्धेनwith half
अर्धेन:
Karana
TypeNoun
Rootअर्ध
FormNeuter, Instrumental, Singular
रुरोःof Ruru
रुरोः:
TypeNoun
Rootरुरु
FormMasculine, Genitive, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
समन्विताendowed/combined (with)
समन्विता:
TypeAdjective
Rootसम् + अन्वि + इ (क्त)
FormFeminine, Nominative, Singular

धर्मराज उवाच

D
Dharmarāja (Yama)
D
Devadūta
R
Ruru
P
Pramadvarā

Educational Q&A

Life restored through dharma is not granted without moral cost: compassion is balanced by justice, and the remedy requires a proportional sacrifice—here, half of Ruru’s lifespan—highlighting responsibility and the ethical weight of reversing death.

Dharmarāja addresses a divine messenger and sets the condition for reviving Pramadvarā, Ruru’s wife: she may return to life only if she is sustained by half of Ruru’s own allotted lifespan, establishing the terms of a life-exchange.