Shloka 20
ययाति-देवयानी-शर्मिष्ठा विवादः — Śukra’s Curse and the Disclosure of Lineage
(पृच्छसे मां कस्त्वमसि रूपवीर्यबलान्वित: । ब्रूह्मत्रागमनं किं वा श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत: ।। रूप, वीर्य और बलसे सम्पन्न तुम कौन हो, जो मेरा परिचय पूछते हो। यहाँ तुम्हारे आगमनका क्या कारण है, बताओ। मैं यह सब ठीक-ठीक सुनना चाहती हूँ। ययातिरुवाच ययातिनईहिषोःहं तु श्रान्तोडद्य मृगलिप्सया । कूपे तृणावृते भद्ठे दृष्टवानस्मि त्वामिह ।।) ययातिने कहा--भद्रे! मैं राजा नहुषका पुत्र ययाति हूँ। एक हिंसक पशुको मारनेकी इच्छासे इधर आ निकला। थका-माँदा प्यास बुझानेके लिये यहाँ आया और तिनकोंसे ढके हुए इस कूपमें गिरी हुई तुमपर मेरी दृष्टि पड़ गयी। एष मे दक्षिणो राजन् पाणिस्ताम्रनखाड्गुलि:
Vaiśampāyana uvāca: pṛcchase māṃ kastvam asi rūpa-vīrya-balānvitaḥ | brūhi mat-āgamanam kiṃ vā śrotum icchāmi tattvataḥ || Yayātir uvāca: yayātir nahuṣoḥ putro 'haṃ tu śrānto 'dya mṛga-lipsayā | kūpe tṛṇāvṛte bhadre dṛṣṭavān asmi tvām iha || eṣa me dakṣiṇo rājan pāṇis tāmra-nakhāṅguliḥ |
قال فَيْشَمْبَايَنَة: «تسألينني: من أنت؟ ولكن من أنتِ أنتِ، وقد اجتمع لكِ الحُسن والبأس والقوة؟ أخبريني لِمَ جئتِ إلى هنا؛ فإني أريد أن أسمع الحقيقة على وجهها.» وقال يَياَتي: «أيتها السيدة النبيلة، أنا يَياَتي ابن الملك نَهُوشَة. لقد تاه بي المسير اليوم أطلب الصيد؛ فلما أعياني التعب وألظّني العطش أتيت هذا الموضع، فرأيتك ساقطة في هذا البئر المغطّى بالعشب.» (ثم شرع يقول:) «أيها الملك، هذه يدي اليمنى، بأظفار وأصابع بلون النحاس…»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds truthful self-disclosure and inquiry into intention: identity and purpose are to be stated plainly (tattvataḥ), setting an ethical tone for a potentially consequential encounter.
A speaker asks a powerful-looking stranger to identify himself and explain his arrival. Yayāti replies that he is Nahuṣa’s son, came while hunting, and—tired and thirsty—noticed a woman fallen into a grass-covered well; he then begins to offer his right hand to help.