Shloka 93
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
अभिवाद्य यथा वृद्धान् सन्तो गच्छन्ति निर्वतिम् । एवं सज्जनमाक्रुश्य मूर्खो भवति निर्व॒त:ः,जैसे साधु पुरुष बड़े-बूढ़ोंको प्रणाम करके बड़े प्रसन्न होते हैं, वैसे ही मूर्ख मानव साधु पुरुषोंकी निन्दा करके संतोषका अनुभव करते हैं। साधु पुरुष दूसरोंके दोष न देखते हुए सुखसे जीवन बिताते हैं, किंतु मूर्ख मनुष्य सदा दूसरोंके दोष ही देखा करते हैं। जिन दोषोंके कारण दुष्टात्मा मनुष्य साधु पुरुषोंद्वारा निन्दाके योग्य समझे जाते हैं, दुष्टलोग वैसे ही दोषोंका साधु पुरुषोंपर आरोप करके उनकी निन्दा करते हैं
abhivādya yathā vṛddhān santo gacchanti nirvṛtim | evaṁ sajjanam ākruśya mūrkho bhavati nirvṛtaḥ ||
قال دُشيَنتا: «كما أنّ الأخيار، إذا حيَّوا الشيوخ بإجلال، انصرفوا بطمأنينةٍ عميقة، كذلك الأحمق إذا شتم رجلاً فاضلاً أحسّ بالرضا. إنّ الصالحين يعيشون سعداء لأنهم لا يتتبّعون عيوب الناس؛ أمّا السفهاء فلا يرون إلا عيوب غيرهم. والعيوب نفسها التي تجعل أصحاب النفوس الخبيثة جديرين باللوم عند الأبرار—هي بعينها ما يختلقونه افتراءً على الأخيار ثم يسبّونهم به.»
दुष्यन्त उवाच
Educational Q&A
True goodness finds peace through humility and respect (saluting elders), while folly seeks a counterfeit satisfaction by reviling the virtuous. The verse warns that fault-finding and slander reveal one’s own inner defects and invert moral perception.
Duṣyanta delivers a moral observation contrasting the conduct of the righteous with that of the foolish: the righteous gain contentment through proper reverence, whereas the foolish feel pleased after insulting good people, often projecting their own vices onto others.