Shloka 111
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
भरस्व पुत्र दुष्यन्त मावमंस्था: शकुन्तलाम् | (सर्वेभ्यो हाड़मड्लेभ्य: साक्षादुत्पद्यते सुत: | आत्मा चैष सुतो नाम तथैव तव पौरव ।। आहित॑ हात्मना55त्मानं परिरक्ष इमं सुतम् अनन्यां स्वां प्रतीक्षस्व मावमंस्था: शकुन्तलाम् ।। स्त्रिय: पवित्रमतुलमेतद् दुष्यन्त धर्मत: । मासि मासि रजो ह्ासां दुष्कृतान्यपकर्षति ।।) रेतोधा: पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात्
vaiśampāyana uvāca |
bharasva putra duṣyanta māvamamsthāḥ śakuntalām |
(sarvebhyo hāḍamaḍlebhyaḥ sākṣād utpadyate sutaḥ |
ātmā caiṣa suto nāma tathaiva tava paurava ||
āhitaṃ hātmanā55tmānaṃ parirakṣa imaṃ sutam |
ananyāṃ svāṃ pratīkṣasva māvamamsthāḥ śakuntalām ||
striyaḥ pavitram atulam etad duṣyanta dharmataḥ |
māsi māsi rajo hy āsāṃ duṣkṛtāny apakarṣati ||)
retodhāḥ putra unnayati naradeva yamakṣayāt ||
قال فايشامبايانا: «يا ابنَ دوشيانتا، اقبل هذا الطفل ولا تحتقر شكونتلا. فمن جميع أعضاء الوالدين يُستولد الابن مباشرةً؛ وهذا الابن يُسمّى نفسَ المرء بعينها—وكذلك هو لك أنت أيضًا، يا من سلالة بورو. فإذ قد وضعتَ ذاتك فيه، فاحمِ هذا الابن. وانتظر زوجتك الوفية؛ ولا تحتقر شكونتلا. وبحسب الدharma، للنساء طهارة لا نظير لها: شهرًا بعد شهر، يجرف حيضُهنّ آثامهنّ. والابنُ، حاملُ البذرة، يرفع الرجل—أيها الملك—بعيدًا عن مملكة يَما التي لا تبلى (الموت)».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A king must uphold dharma by acknowledging and protecting his offspring and by not dishonoring a woman; the son is treated as one’s own self and is portrayed as sustaining lineage and rescuing the father from mortality’s consequences.
In the Śakuntalā–Duṣyanta episode, an authoritative voice (reported by Vaiśampāyana) urges Duṣyanta to accept the child born of Śakuntalā, to protect him as his own self, and to refrain from contempt—framing the appeal in terms of dharma, lineage, and the salvific value of a son.