Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Ādi-parva, Adhyāya 73: Devayānī–Śarmiṣṭhā Dispute, Confinement in the Well, and Yayāti’s Rescue

प्रेषयिष्ये तवार्थाय वाहिनी चतुरद्धिणीम्‌ । तया त्वानाययिष्यामि निवासं स्व शुचिस्मिते,'सुश्रोणि! तुम राजभवनमें ही रहनेयोग्य हो। मैं तुमसे यह सच्ची बात कहता हूँ।” ऐसा कहकर राजर्षि दुष्यन्तने अनिन्द्यगामिनी शकुन्तलाका विधिपूर्वक पाणिग्रहण किया और उसके साथ एकान्तवास किया। फिर उसे विश्वास दिलाकर वहाँसे विदा हुए। जाते समय उन्होंने बार-बार कहा--'पवित्र मुसकानवाली सुन्दरी! मैं तुम्हारे लिये चतुरंगिणी सेना भेजूगा और उसीके साथ अपने राजभवनमें बुलवाऊँगा'

vaiśampāyana uvāca | preṣayiṣye tavārthāya vāhinīṃ catur-aṅgiṇīm | tayā tvān ānayīṣyāmi nivāsaṃ svaṃ śuci-smite, suśroṇi |

قال فايشَمبايانا: «من أجلكِ سأبعث جيشًا ذا أربعة أركان. وبه سأستقدمكِ إلى مسكني أنا، يا ذات الابتسامة الطاهرة، يا حسنة الخصر».

प्रेषयिष्येI will send
प्रेषयिष्ये:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-इष् (प्रेषयति)
FormLuṭ (simple future), 1st, singular, Ātmanepada
तवfor you / your
तव:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, genitive, singular
अर्थायfor the sake (of)
अर्थाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootअर्थ
Formmasculine, dative, singular
वाहिनीम्army, host
वाहिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाहिनी
Formfeminine, accusative, singular
चतुरङ्गिणीम्four-limbed (army: elephants, chariots, cavalry, infantry)
चतुरङ्गिणीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचतुरङ्गिणी
Formfeminine, accusative, singular
तयाby/with that (army)
तया:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
Formfeminine, instrumental, singular
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, accusative, singular
आनाययिष्यामिI will cause (you) to be brought / I will bring
आनाययिष्यामि:
Karta
TypeVerb
Rootआ-नी (णिच्: आनाययति)
FormLuṭ (simple future), 1st, singular, Parasmaipada
निवासम्to the residence, dwelling
निवासम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिवास
Formmasculine, accusative, singular
स्वown (his)
स्व:
Karma
TypeAdjective
Rootस्व
Formmasculine, accusative, singular
शुचि-स्मितेO pure-smiling one
शुचि-स्मिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootशुचिस्मित
Formfeminine, vocative, singular
सु-श्रोणिO fair-hipped one
सु-श्रोणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुश्रोणि
Formfeminine, vocative, singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Duṣyanta
Ś
Śakuntalā
C
catur-aṅgiṇī vāhinī (fourfold army)
R
royal residence/palace (nivāsa)

Educational Q&A

A king’s dharma includes protecting and publicly acknowledging his lawful wife: Duṣyanta’s promise of a fourfold army symbolizes responsibility, security, and the intent to integrate Śakuntalā into the royal household with honor.

After marrying Śakuntalā according to proper rites, Duṣyanta reassures her that he will send a full royal escort (the fourfold army) and bring her to his palace, emphasizing safe conveyance and royal recognition.