Shloka 19
कच-देवयानी संवादः
Kaca–Devayānī Dialogue and the Curse on Vidyā
कण्वं हि पितरं मन्ये पितरं स्वमजानती । इति ते कथितं राजन् यथावृत्तं श्रुतं मया,शकुन्तला कहती है--राजन्! उन महर्षिके पूछनेपर पिता कण्वने मेरे जन्मका यह वृत्तान्त उन्हें बताया था। इस तरह आप मुझे कण्वकी ही पुत्री समझिये। मैं अपने जन्मदाता पिताको तो जानती नहीं, कण्वको ही पिता मानती हूँ। महाराज! इस प्रकार जो वृत्तान्त मैंने सुन रखा था, वह सब आपको बता दिया
kaṇvaṃ hi pitaraṃ manye pitaraṃ svam ajānatī | iti te kathitaṃ rājan yathāvṛttaṃ śrutaṃ mayā |
تقول شكونتالا: «أيها الملك، إذ لا أعرف أبي الذي أنجبني، فأنا أعدّ كانفا وحده أبي. وهكذا، أيها الملك، أخبرتك بما سمعته على حقيقته—خبر مولدي كما رُوي.»
कण्व उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes truthful testimony and ethical identity: when one’s biological lineage is unknown, one may rightly acknowledge the nurturer and lawful guardian as ‘father,’ and speak only what one has reliably heard.
In the Śakuntalā episode, she addresses the king and clarifies her parentage: she does not know her birth-father, considers sage Kaṇva her father, and reports the birth-account exactly as it was told to her.