Shloka 46
Duḥṣanta at Kaṇva-Āśrama; Śakuntalā’s Reception and Origin Prelude (दुःषन्तस्य कण्वाश्रमागमनम्)
अरूपां सुभगां भासीमिति प्राधा व्यजायत । सिद्धः पूर्णश्न बर्लिश्न पूर्णायुश्ष महायशा:,भारत! इसके अतिरिक्त अन्य बहुत-से वंशोंकी उत्पत्तिका वर्णन करता हूँ। प्राधा नामवाली दक्षकन्याने अनवद्या, मनु, वंशा, असुरा, मार्गणप्रिया, अरूपा, सुभगा और भासी इन कन्याओंको उत्पन्न किया। सिद्ध, पूर्ण, बारहि, महायशस्वी पूर्णायु, ब्रह्मचारी, रतिगुण, सातवें सुपर्ण, विश्वावसु, भानु और दसवें सुचन्द्र--से दस देव-गन्धर्व भी प्राधाके ही पुत्र बताये गये हैं। इनके सिवा महाभागा देवी प्राधाने पहले देवर्षि (कश्यप)-के समागमसे इन प्रसिद्ध अप्सराओंके शुभ लक्षणवाले समुदायको उत्पन्न किया था। उनके नाम ये हैं-- अलम्बुषा, मिश्रकेशी, विद्युत्पर्णा, तिलोत्तमा, अरुणा, रक्षिता, रम्भा, मनोरमा, केशिनी, सुबाहु, सुरता, सुरजा और सुप्रिया। अतिबाहु, सुप्रसिद्ध हाहा और हूहू तथा तुम्बुरु--ये चार श्रेष्ठ गन्धर्व भी प्राधाके ही पुत्र माने गये हैं
vaiśampāyana uvāca | arūpāṃ subhagāṃ bhāsīm iti prādhā vyajāyata | siddhaḥ pūrṇaś ca barhiś ca pūrṇāyuṣ ca mahāyaśāḥ |
قال فايشَمبايانا: من برادها وُلِدت البنات المسمّيات أروبا وسوبهاگا وبهاسي. ومنها أيضًا وُلِد أبناء مثل سيدها وبورنا وبارهي وبورنايو، وذو الصيت العظيم مهاياشا. وفي هذا السرد النسَبيّ يؤكّد الملحم أن الأنساب—الإلهية وشبه الإلهية—تُردّ إلى أمهاتٍ بعينهنّ، فيُعرض الخلق والتعاقب على أنه انتقالٌ منظّمٌ موصولٌ بالأسماء، لا وقوعٌ عشوائيّ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse participates in the Mahābhārata’s genealogical mapping, emphasizing ordered continuity of beings through named lineages. Ethically, it supports the epic’s broader concern with identity, duty, and social-cosmic structure grounded in ancestry and recognized relations.
Vaiśampāyana continues a genealogical account, listing Prādhā’s offspring—three daughters (Arūpā, Subhagā, Bhāsī) and several sons (Siddha, Pūrṇa, Barhi, Pūrṇāyu, Mahāyaśas)—as part of the wider catalog of origins in Ādi Parva.