Shloka 53
Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61
राज्यं विहतभूयिष्ठं प्रत्यपद्यन्त पाण्डवा: । एवमेतत् पुरावृत्तं तेषामक्लिष्टकर्मणाम् | भेदो राज्यविनाशाय जयशक्ष जयतां वर,महाराज! जब इस प्रकार न्यायपूर्वक माँगनेपर भी उन्हें राज्य नहीं मिला, तब दोनों दलोंमें युद्ध छिड़ गया। फिर तो पाण्डव-वीरोंने क्षत्रियकुलका संहार करके राजा दुर्योधनको भी मार डाला और अपने राज्यको, जिसका अधिकांश भाग उजाड़ हो गया था, पुनः अपने अधिकारमें कर लिया। विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ जनममेजय! अनायास महान् कर्म करनेवाले पाण्डवोंका यही पुरातन इतिहास है। इस प्रकार राज्यके विनाशके लिये उनमें फ़ूट पड़ी और युद्धके बाद उन्हें विजय प्राप्त हुई
rājyaṃ vihatabhūyiṣṭhaṃ pratyapadyanta pāṇḍavāḥ | evam etat purāvṛttaṃ teṣām akliṣṭakarmaṇām | bhedo rājyavināśāya jayaśakṣa jayātāṃ vara janamejaya mahārāja |
قال فايشَمبايانا: لقد استعاد الباندافا مملكتهم، وإن كانت أكثرها قد أُتي عليها خرابًا. تلك هي الرواية القديمة عن أولئك الأبطال الذين لم تَكْلِفْهم أعمالهم تراجعًا ولا فتورًا. يا جاناميجايا، يا خيرَ الظافرين والقادر على الظفر: هكذا نشأ بينهم شقاقٌ أفضى إلى خراب المملكة؛ ومع ذلك، بعد الحرب نالوا النصر واستردّوا السيادة.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Dissension (bheda) within a polity or family becomes a direct cause of the ruin of the state (rājyavināśa). Even when victory and restoration follow, the cost is a kingdom largely devastated—highlighting the ethical warning that conflict born of division destroys the common good.
Vaiśampāyana summarizes the outcome: after a catastrophic conflict, the Pāṇḍavas recover their sovereignty, but the realm is mostly laid waste. He frames this as an ancient, authoritative account told to King Janamejaya.