Shloka 2
Jaratkāru-nirukti and Parīkṣit’s forest encounter (जরত्कारुनिरुक्तिः—परिक्षिद्वनप्रसङ्गः)
Devanagari script
सौतिरुवाच तेषां तु भगवाउ्च्छेष: कद्रू त्यक्त्वा महायशा: । उग्र॑ तप: समातस्थे वायुभक्षो यतव्रत:,उग्रश्रवाजीने कहा--शौनक! उन नागोंमेंसे महा-यशस्वी भगवान् शेषनागने कद्रूका साथ छोड़कर कठोर तपस्या प्रारम्भ की। वे केवल वायु पीकर रहते और संयमपूर्वक व्रतका पालन करते थे
Translation
قال سوتي: من بين أولئك الناغا، إنَّ الإلهيَّ شِيشا (Śeṣa) ذا المجد العظيم ترك كَدْرُو (Kadrū) وابتدأ تقشّفًا شديدًا. كان يقتات بالهواء وحده، ويحفظ نذوره بضبطٍ صارمٍ للنفس.
Word by Word
सूतिःSauti (Ugraśravas), the narrator
सूतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसूति
FormFeminine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
भगवान्the blessed/lordly one
भगवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
शेषःŚeṣa (the serpent)
शेषः:
Karta
TypeNoun
Rootशेष
FormMasculine, Nominative, Singular
कद्रूम्Kadrū
कद्रूम्:
Apadana
TypeNoun
Rootकद्रू
FormFeminine, Accusative, Singular
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
TypeVerb
Rootत्यज्
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
महायशाःof great fame
महायशाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहायशस्
FormMasculine, Nominative, Singular
उग्रम्severe
उग्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउग्र
FormNeuter, Accusative, Singular
तपःausterity/penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Accusative, Singular
समातस्थेundertook/began
समातस्थे:
TypeVerb
Rootस्था
FormPerfect, 3rd, Singular
वायुभक्षःair-eating (living on air)
वायुभक्षः:
Karta
TypeAdjective
Rootवायुभक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
यतव्रतःone of restrained vows/observances
यतव्रतः:
Karta
TypeAdjective
Rootयतव्रत
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
शौनक उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes