Shloka 13
अध्याय ३५ — वासुकिचिन्ता-शमनम्
Vāsuki’s Anxiety and Brahmā’s Confirmation
नाग: शड्खमुखश्नैव तथा कूष्माण्डको5पर: । क्षेमकश्न तथा नागो नाग: पिण्डारकस्तथा,अपराजितो ज्योतिकश्न पन्नग: श्रीवहस्तथा । कौरव्यो धृतराष्ट्रश्न शड्खपिण्डश्न वीर्यवान् नागोंमें सबसे पहले शेषजी प्रकट हुए हैं। तदनन्तर वासुकि, ऐरावत, तक्षक, कर्कोटक, धनंजय, कालिय, मणिनाग, आपूरण, पिंजरक, एलापत्र, वामन, नील, अनील, कल्माष, शबल, आर्यक, उग्रक, कलशपोतक, सुमनाख्य, दधिमुख, विमलपिण्डक, आप्त, कर्कोटक (द्वितीय), शंख, वालिशिख, निष्टानक, हेमगुह, नहुष, पिंगल, बाह्कर्ण, हस्तिपद, मुद्गरपिण्डक, कम्बल, अश्वतर, कालीयक, वृत्त, संवर्तक, पद्म (प्रथम), पद्म (द्वितीय), शंखमुख, कूष्माण्डक, क्षेमक, पिण्डारक, करवीर, पुष्पदंष्ट, बिल्वक, बिल्वपाण्डुर, मूषकाद, शंखशिरा, पूर्णभद्र, हरिद्रक, अपराजित, ज्योतिक, श्रीवह, कौरव्य, धृतराष्ट्र, पराक्रमी शंखपिण्ड, विरजा, सुबाहु, वीर्यवान् शालिपिण्ड, हस्तिपिण्ड, पिठरक, सुमुख, कौणपाशन, कुठर, कुंजर, प्रभाकर, कुमुद, कुमुदाक्ष, तित्तिरे, हलिक, महानाग कर्दम, बहुमूलक, कर्कर, अकर्कर, कुण्डोदर और महोदर--ये नाग उत्पन्न हुए
nāgaḥ śaṅkhamukhaś caiva tathā kūṣmāṇḍako 'paraḥ | kṣemakaś ca tathā nāgo nāgaḥ piṇḍārakas tathā | aparājito jyotikaś ca pannagaḥ śrīvahas tathā | kauravyo dhṛtarāṣṭraś ca śaṅkhapiṇḍaś ca vīryavān ||
قال شاونَكا: «ومن بين النّاغا (حيّاتٍ مقدّسة) كان أيضًا شانْخَمُخا، وآخر يُدعى كوشمانْدَكا؛ وكذلك كْشيمَكا وپِنْدارَكا؛ وأيضًا أپاراجيتا وجيوتيكا؛ والنّاغا شريفَها؛ وكاورَفْيا ودهرتَراشْترا؛ وشنْخَپِنْدَ الجبّار.»
शौनक उवाच
Educational Q&A
The verse models the Mahābhārata’s dharmic concern for ordered knowledge: preserving genealogies and names sustains cultural memory and clarifies relationships, which in turn informs duties, alliances, and the moral consequences of inherited conflicts.
Śaunaka continues a catalog of Nāgas, listing specific serpent-beings by name as part of a broader account of origins and lineages in the Ādi Parva.