Shloka 51
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
स तैरर्कपन्रैर्भक्षितै: क्षारतिक्तकदुरूक्षैस्तीक्षणविपाकैश्नक्षुष्युपहतो5न्धो बभूव । ततः सो<न्धोडपि चड्क्रम्यमाण: कूपे पपात,आकके पत्ते खारे, तीखे, कड़वे और रूखे होते हैं। उनका परिणाम तीक्ष्ण होता है (पाचनकालमें वे पेटके अंदर आगकी ज्वाला-सी उठा देते हैं)) अतः: उनको खानेसे उपमन्युकी आँखोंकी ज्योति नष्ट हो गयी। वह अन्धा हो गया। अन्धा होनेपर भी वह इधर- उधर घूमता रहा; अतः कुएँमें गिर पड़ा
sa tair arkaparṇair bhakṣitaiḥ kṣāra-tikta-kaḍu-rūkṣais tīkṣṇa-vipākaiś cakṣuṣy-upahato 'ndho babhūva | tataḥ so 'ndho 'pi caṅkramyamāṇaḥ kūpe papāta |
وكانت أوراق الأَرْكَة مالحةً مُرّةً لاذعةً خشنةً، وعاقبتها حادّةٌ مُحرِقة. فلما أكلها أوبامانيو تضرّر بصره وانطفأ نور عينيه فصار أعمى. ثم إنه، على عماه، ظل يتخبط في سيره، وفي تلك الحال سقط في بئر.
राम उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical necessity of restraint and faithful observance of a student’s discipline under the guru. When one tries to satisfy hunger through harmful or improper substitutes, the result can be self-injury and further downfall—here symbolized by loss of sight and the fall into a well.
Upamanyu eats arka leaves, which are caustic and have a harsh digestive effect. His eyesight is damaged and he becomes blind; still moving about, he accidentally falls into a well.