Shloka 147
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
तन्त्रं चेद॑ विश्वरूपे युवत्यौ वयतस्तन्तून् सतत वर्तयन्त्यौ । कृष्णान् सितांश्वैव विवर्तयन्त्यौ भूतान्यजस््रं भुवनानि चैव,यह सम्पूर्ण विश्व जिनका स्वरूप है, ऐसी दो युवतियाँ सदा काले और सफेद तन्तुओंको इधर-उधर चलाती हुई इस वासना-जालरूपी वस्त्रको बुन रही हैं तथा वे ही सम्पूर्ण भूतों और समस्त भुवनोंका निरन्तर संचालन करती हैं
tantraṃ ced viśvarūpe yuvatyau vayatas tantūn satataṃ vartayantyau | kṛṣṇān sitāṃś caiva vivartayantyau bhūtāny ajasraṃ bhuvanāni caiva ||
إن تأمّل المرء نولَ الكون: فتاتان يافعتان—قوتا الزمان الدائبتان الحركة—تجذبان الخيوط وتديرانهـا بلا انقطاع، سوداء كانت أم بيضاء، ناسجتَين قماشَ شِباك التعلّق الدنيوي. وبحركتهما التي لا تهدأ تُساق جميع الكائنات وجميع العوالم على الدوام وتُدبَّر.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse presents a moral-cosmic insight: worldly experience is like a woven fabric produced by ceaseless time-driven forces, mixing ‘black’ and ‘white’ strands (pain/joy, vice/virtue, fortune/misfortune). Recognizing this helps cultivate detachment, steadiness, and discernment in dharmic living.
Rāma speaks in a reflective, allegorical mode, describing the universe as a loom operated by two feminine agents of Time who continuously move and alternate black and white threads, thereby sustaining and directing the ongoing activity of beings and worlds.