Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Vālakhilya-Tapas and the Birth of Garuḍa (वालखिल्यतपः-गरुडोत्पत्तिः)

त॑ द्वीपं मकरावासं विहितं विश्वकर्मणा । तत्र ते लवणं घोरं ददृशु: पूर्वमागता:,विश्वकर्माजीके बनाये हुए उस द्वीपमें, जहाँ अब मगर निवास करते थे, जब पहली बार नाग आये थे तो उन्हें वहाँ भयंकर लवणासुरका दर्शन हुआ था

taṁ dvīpaṁ makarāvāsaṁ vihitaṁ viśvakarmaṇā | tatra te lavaṇaṁ ghoraṁ dadṛśuḥ pūrvam āgatāḥ ||

تلك الجزيرة—التي صاغها فيشفاكَرْمَن، ثم غدت مأوى للمَكَرَا—هي الموضع الذي رأى فيه النّاغا، عند قدومهم الأول، لَفَنَةَ المهيب (عفريت الملح). ويُشير البيت إلى أنّ أرضًا تبدو محكمة الصنع قد تُخفي خطرًا؛ فلا بدّ من اليقظة وحسن التدبير بدل الاطمئنان الغافل.

तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
द्वीपम्island
द्वीपम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्वीप
FormMasculine, Accusative, Singular
मकरावासम्abode of makaras (sea-creatures/crocodiles)
मकरावासम्:
Karma
TypeNoun
Rootमकर-आवास
FormMasculine, Accusative, Singular
विहितम्made/constructed/arranged
विहितम्:
Karma
TypeVerb
Rootवि-धा (धातु) → विहित
FormNeuter, Accusative, Singular, Past passive participle (क्त)
विश्वकर्मणाby Viśvakarman
विश्वकर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
लवणम्Lavaṇa (name of an asura)
लवणम्:
Karma
TypeNoun
Rootलवण
FormMasculine, Accusative, Singular
घोरम्terrible
घोरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootघोर
FormMasculine, Accusative, Singular
ददृशुःthey saw
ददृशुः:
TypeVerb
Rootदृश्
FormPerfect (लिट्), 3rd, Plural, Parasmaipada
पूर्वम्formerly/earlier
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
आगताःhaving come/arrived
आगताः:
Karta
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु) → आगत
FormMasculine, Nominative, Plural, Past active participle (क्त)

पितामह उवाच

पितामह (Pitāmaha/Bhīṣma) as speaker
V
Viśvakarman
N
Nāgas
L
Lavaṇa (Lavaṇāsura)
D
Dvīpa (island)
M
Makara (crocodile/sea-creature)

Educational Q&A

Even a realm that is expertly constructed (by Viśvakarman) may contain hidden dangers; dharmic conduct here implies alertness, discernment, and responsible response to threats rather than assuming safety from outward appearances.

Pitāmaha recounts that when the Nāgas first came to the island built by Viśvakarman—later associated with crocodiles—they encountered and saw the terrifying Lavaṇa, setting the stage for conflict or precaution in that region.