Shloka 19
तेन त्यक्तानसंत्याज्यानृषीनण्डगतान् वने,अंडेमें स्थित उन मुनियोंको यद्यपि मन्दपालने त्याग दिया था, तो भी वे त्यागने योग्य नहीं थे। अतः पुत्र-शोकसे पीड़ित हुई जरिताने खाण्डववनमें अपने पुत्रोंको नहीं छोड़ा। वह स्नेहसे विह्नल होकर अपनी तवृत्तिद्वारा उन नवजात शिशुओंका भरण-पोषण करती रही
tena tyaktān asaṃtyājyān ṛṣīn aṇḍagatān vane | yadyapi mandapālena tyaktāḥ, tathāpi te tyājyā na āsan | ataḥ putraśokapīḍitā jaritāne khāṇḍavavane svaputrān na jahau | sā snehavihvalā svavṛttyā tān navajātān śiśūn bharayām āsa ||
أولئك الحكماء، وإن كان ماندابالا قد هجرهم في الغابة وهم بعدُ في البيوض، فلم يكونوا حقًّا ممّن يُتركون. لذلك لم تترك جريتَا، وقد عذّبها حزنها على أبنائها، أبناءها في غابة خاندافا. وقد غلبتها عاطفة الأمومة، فمضت تُعيل أولئك الفِراخَ الوليدة وتُربّيها بوسائلها هي.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores dharma as responsibility toward dependents: even if someone abandons the vulnerable, they are not thereby rendered ‘abandonable.’ Compassion and parental duty require protection and sustained care, especially for those unable to protect themselves.
Vaiśaṃpāyana narrates that Mandapāla had left his offspring while they were still in eggs in the forest. Jaritā, distressed for her children, refuses to leave them in the Khāṇḍava forest and continues to nourish and raise the newborn chicks through her own efforts.