Shloka 21
Jarītā–Śārṅgā-saṃvāda: Ākhu-haraṇa and the Approach of Agni (आखुहरणं अग्न्यागमनश्च)
कालेन महता खिन्नास्तत्यजुस्ते नराधिपम् | ततः प्रचोदयामास ऋत्विजस्तान् महीपति:,सत्र॑ समापयामास ऋत्विग्भिरपरै: सह । दीर्घकालतक आहुति देते-देते वे सभी खिन्न हो गये थे। इसलिये राजाको छोड़कर चले गये। तब राजाने उन ऋत्विजोंको पुनः यज्ञके लिये प्रेरित किया। परंतु जिनके नेत्र दुखने लगे थे, वे ऋत्विज उनके यज्ञमें नहीं आये। तब राजाने उनकी अनुमति लेकर दूसरे ब्राह्गोंको ऋत्विज बनाया और उन्हींके साथ अपने चालू किये हुए यज्ञको पूरा किया
vaiśampāyana uvāca |
kālena mahatā khinnās tatyajus te narādhipam |
tataḥ pracodayāmāsa ṛtvijas tān mahīpatiḥ |
satraṃ samāpayāmāsa ṛtvigbhir aparaiḥ saha ||
قال فايشَمبايانا: لما طال الزمان أضناهم التعب فترك أولئك الكهنة الملك ومضوا. فحثّهم سيد الأرض مرة أخرى على متابعة القربان؛ غير أن القائمين على الطقس، وقد أنهكتهم الشعيرة الطويلة جسدًا وبصرًا، لم يعودوا إلى يَجْنَه. فبإذنهم عيّن الملك براهمةً آخرين ككهنة (ṛtvij)، ومعهم أتمّ السَّتْرَ (satra) الجاري حتى نهايته.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Dharma in ritual life balances commitment with realism: a sacrifice should be duly completed, but exhausted priests are not to be forced; instead, with proper consent and qualified replacements, the rite continues without violating propriety.
After a long time, the officiating priests become fatigued and leave the king. The king tries to persuade them to resume, but they do not return; he then appoints other brāhmaṇas as priests (with the former priests’ permission) and completes the ongoing satra.