Shloka 10
द्रौपदी-स्वयंवर-प्रारम्भः
Commencement of Draupadī’s Svayaṃvara
ऋषिस्तु नापचक्राम तस्मिन् धर्मपथे स्थित: । नापि राजा मुनेर्मानात् क्रोधाच्चाथ जगाम ह,ऋषि तो धर्मके मार्गमें स्थित थे, अतः वे रास्ता छोड़कर नहीं हटे। उधर राजा भी मान और क्रोधके वशीभूत हो मुनिके मार्गसे इधर-उधर नहीं हट सके। राजाओंमें श्रेष्ठ कल्माषपादने मार्ग न छोड़नेवाले शक्ति मुनिके ऊपर मोह-वश राक्षसकी भाँति कोड़ेसे आघात किया
ṛṣis tu nāpacakrāma tasmin dharmapathe sthitaḥ | nāpi rājā muner mānāt krodhāc cātha jagāma ha ||
لم يتراجع الناسكُ، إذ كان ثابتًا على طريق الدارما. ولم يَحِدِ الملكُ عن مسار الحكيم، إذ قيّدته الكبرياءُ والغضب. وهكذا غدت المواجهةُ على الطريق امتحانًا لضبط النفس والاستقامة، لا مجرد نزاعٍ على حقّ المرور.
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
When pride and anger govern action, even a simple situation becomes a moral failure. The verse contrasts the sage’s steadfastness in dharma with the king’s refusal to yield due to ego and wrath, highlighting self-control as essential to righteous conduct.
A sage remains unmoved on the ‘dharma-path,’ and the king, driven by pride and anger, also refuses to give way. The standoff sets the stage for escalation in the surrounding episode (where the king’s conduct turns violent), showing how unchecked emotions can overturn proper royal behavior.