Shloka 49
कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
गन्धर्व उवाच एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी । तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मत:,गन्धर्व कहता है--कुन्तीनन्दन! इस प्रकार भगवान् सूर्यकी पुत्री महाभागा तपती आपके पूर्वपुरुष संवरणकी पत्नी हुई थी, जिससे मैंने आपको तपतीनन्दन माना है
Gandharva uvāca: evam āsīn mahābhāgā Tapatī nāma paurvikī | tava Vaivasvatī Pārtha Tāpatiḥ tvaṃ yayā mataḥ ||
قال الغندرفا: «هكذا كان الأمر: إنّ السيدة الجليلة المسماة تَبَتِي (Tapatī)، ذات النسب العريق، صارت زوجة سلفك سَمْوَرَنَة (Saṃvaraṇa). وكانت ابنة فيفَسْفان (Vivasvān) إله الشمس. لذلك، يا ابن پْرِثا (Pṛthā)، تُعَدّ “تَابَتْيَا” (Tāpatya)، أي من نسل تَبَتِي».
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of lineage in epic culture: one’s identity is tied to ancestral alliances and remembered marriages, and honorific epithets (like ‘Tāpatya’) preserve that moral and historical continuity.
A Gandharva explains why Arjuna is addressed as ‘Tāpatya’: Arjuna belongs to the line of Saṃvaraṇa, who married Tapatī, the Sun’s daughter; hence Arjuna is counted among Tapatī’s descendants.