Shloka 1
कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
है अर छा | अ-क्राछ द्विसप्तत्याधिकशततमो< ध्याय: वसिष्ठदजीकी सहायतासे राजा संवरणको तपतीकी प्राप्ति गन्धर्व उवाच एवमुक्त्वा ततस्तूर्ण जगामोर्ध्वमनिन्दिता । सतु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह,गन्धर्व कहता है--अर्जुन! यों कहकर वह अनिन्द्यसुन्दी तपती तत्काल ऊपर (आकाशमें) चली गयी और वे राजा संवरण फिर वहीं (मूर्च्छिंत हो) पृथ्वीपर गिर पड़े
gandharva uvāca | evam uktvā tataḥ tūrṇaṃ jagāma ūrdhvam aninditā | sa tu rājā punaḥ bhūmau tatraiva nipapāta ha ||
قال الغندرفا: «فلما قالت ذلك، ارتفعت تَپَتِي الطاهرة سريعًا إلى السماء. وأما الملك سَمْوَرَنَة، وقد تُرِكَ على الأرض، فقد هوى هناك من جديد، مغشيًّا عليه لا يعي.»
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the power of desire and separation: even a king can be physically undone by intense longing. The epithet ‘aninditā’ also frames Tapati as morally blameless, suggesting that strong emotion should be understood within a context of virtue and restraint rather than mere impulse.
After speaking, Tapati departs upward into the sky. King Saṃvaraṇa, unable to bear the moment, collapses again on the earth in the same place, indicating shock, grief, or lovesick fainting.