Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

और्वकृत-क्रोधाग्नि-निग्रहः

Aurva’s Containment of the Wrath-Fire

ततः कृतज्ञं धर्मज्ञं रूपेणासदृशं भुवि | तपत्या: सदृशं मेने सूर्य: संवरणं पतिम्‌,रूपमें इस पृथ्वीपर उनके समान दूसरा कोई पुरुष नहीं था। वे कृतज्ञ और धर्मज्ञ थे। अतः सूर्यदेवने राजा संवरणको ही तपतीके योग्य पति माना

tataḥ kṛtajñaṃ dharmajñaṃ rūpeṇāsadṛśaṃ bhuvi | tapatyāḥ sadṛśaṃ mene sūryaḥ saṃvaraṇaṃ patim ||

عندئذٍ رأى سُوريا (إله الشمس) في سَمْوَرَنَة زوجًا لائقًا لتَپَتِي: رجلًا لا نظير له على الأرض في الحُسن، متميّزًا بمعرفة الجميل وبالعلم بالدَّرما. ولمّا أبصر هذه الخصال، حكم سُوريا أنّه جديرٌ بابنته.

ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
कृतज्ञम्grateful
कृतज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृतज्ञ
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मज्ञम्knower of dharma/righteous
धर्मज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ
FormMasculine, Accusative, Singular
रूपेणby/with (his) beauty/appearance
रूपेण:
Karana
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Instrumental, Singular
असदृशम्unmatched/without equal
असदृशम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअसदृश
FormMasculine, Accusative, Singular
भुविon earth/in the world
भुवि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभू
FormFeminine, Locative, Singular
तपत्याःof Tapatī
तपत्याः:
TypeNoun
Rootतपती
FormFeminine, Genitive, Singular
सदृशम्suitable/equal (to)
सदृशम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसदृश
FormMasculine, Accusative, Singular
मेनेthought/considered
मेने:
TypeVerb
Rootमन्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Singular, Atmanepada
सूर्यःthe Sun (god)
सूर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
संवरणम्Saṃvaraṇa
संवरणम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंवरण
FormMasculine, Accusative, Singular
पतिम्husband
पतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootपति
FormMasculine, Accusative, Singular

गन्धर्व उवाच

गन्धर्व (Gandharva narrator/speaker)
सूर्य (Sūrya, Sun-god)
संवरण (Saṃvaraṇa)
तपती (Tapatī)

Educational Q&A

Worthiness for major life duties (like marriage and kingship) is grounded not only in outward excellence (beauty) but in inner virtues—gratitude (kṛtajñatā) and discernment of dharma (dharmajñatā).

A Gandharva recounts that Sūrya evaluates King Saṃvaraṇa and, finding him incomparable in beauty and strong in moral qualities, deems him the proper husband for his daughter Tapatī.