Shloka 18
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
संहिताध्ययनं कुर्वन् वसन् गुरुकुले च यः । भैक्ष्यमुत्सृष्टमन्येषां भुड्क्ते सम च यदा तदा,“गुरुकुलमें रहकर संहिताभागका अध्ययन करते हुए भी जो दूसरोंकी त्यागी हुई भिक्षाको जब-तब खा लिया करते थे और घृणाशून्य होकर बार-बार उस अन्नके गुणोंका वर्णन करते रहते थे, उन अपने भाईको जब मैं तर्ककी दृष्टिसे देखता हूँ तो वे मुझे फलके लोभी जान पड़ते हैं
saṁhitādhyayanaṁ kurvan vasan gurukule ca yaḥ | bhaikṣyam utsṛṣṭam anyeṣāṁ bhuṅkte sama ca yadā tadā |
قال البراهمي: «حتى من يقيم في بيت المعلّم ويُواظب على دراسة السamhitā، يوجد من يأكل بين حينٍ وآخر طعام الصدقة الذي طرحه غيره. ثم بلا أدنى نفور يظلّ يثني مرارًا على “مزايا” ذلك الطعام بعينه. وحين أنظر إلى أخٍ كهذا بعين العقل أراه طالبَ ثمرةٍ وجزاء—جشِعًا للربح أكثر من إخلاصه للانضباط.»
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Mere Vedic study and residence in a gurukula do not guarantee virtue; a student’s inner motive matters. Attachment to taste, comfort, or praise of food signals craving for ‘fruit’ (reward), which undermines the ideal of disciplined, detached brahmacarya.
A brāhmaṇa speaker criticizes the conduct of a ‘brother’ (a fellow student/peer): despite studying in the gurukula, he eats others’ discarded alms-food whenever available and keeps praising it. The speaker judges this behavior as evidence of fruit-motivated greed rather than principled austerity.