Shloka 9
आर्जुन–गन्धर्वसंवादः
Arjuna–Gandharva Dialogue on Honor, Night-Power, and Purohita-Nīti
पित्रा त्यक्ता तथा मात्रा भ्रात्रा चाहमसंशयम् । दुःखाद् दुःखतर प्राप्य म्रियेयमतथोचिता,“पिता, माता और भाई--तीनोंसे परित्यक्त होकर मैं एक दुःखसे दूसरे महान् दुःखमें पड़कर निश्चय ही मर जाऊँगी। यद्यपि मैं ऐसा दुःख भोगनेके योग्य नहीं हूँ, तथापि आप लोगोंके बिना मुझे वह सब भोगना ही पड़ेगा
pitrā tyaktā tathā mātrā bhrātrā cāham asaṁśayam | duḥkhād duḥkhataraṁ prāpya mriyeyam atathocitā ||
قال فايشَمبايانا: «إذا تُرِكتُ من أبي، وكذلك من أمي وأخي—ولا شك—فسأنتقل من حزنٍ إلى حزنٍ أشدّ منه حتى أموت. ومع أنني لستُ ممّن يستحقون مثل هذا العذاب، فبدونكم سأُجبر على احتمال ذلك كلّه».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical gravity of abandoning one’s dependents: neglect by close kin can push an undeserving person into escalating suffering. It implicitly upholds dharma as protection and responsibility within family and society.
A distressed woman speaks of being rejected by her father, mother, and brother. She foresees that, bereft of their support, she will fall into ever-greater misery and even death, despite not meriting such hardship.