Shloka 16
कुन्ती-युधिष्ठिरसंवादः
Kuntī–Yudhiṣṭhira Dialogue on Bhīma’s Mission
(समेतास्तु ततः सर्वे भीष्मेण सह कौरवा: । धृतराष्ट्र: सपुत्रश्न गड़ामभिमुखा ययु: ।। एकवस्त्रा निरानन्दा निराभरणवेष्टना: । उदकं कर्तुकामा वै पाण्डवानां महात्मनाम् ।।) उस समय भीष्म, सब कौरव तथा पुत्रोंसहित धृतराष्ट्र एकत्र हो महात्मा पाण्डवोंको जलांजलि देनेकी इच्छासे गंगाजीके निकट गये। उन सबके शरीरपर एक-एक ही वस्त्र था। वे सभी आभूषण और पगड़ी आदि उतारकर आनन्दशून्य हो रहे थे। रुरुदु: सहिता: सर्वे भूशं शोकपरायणा: । हा युधिष्ठिर कौरव्य हा भीम इति चापरे,उस समय सब लोग अत्यन्त शोकमग्न हो एक साथ रोने और विलाप करने लगे। कोई कहता--'हा कुरुवंश-विभूषण युधिष्ठिर!” दूसरे कहते--'हा भीमसेन!”
vaishampāyana uvāca |
sametāstu tataḥ sarve bhīṣmeṇa saha kauravāḥ |
dhṛtarāṣṭraḥ saputraś ca gaṅgām abhimukhā yayuḥ ||
ekavastrā nirānandā nirābharaṇaveṣṭanāḥ |
udakaṃ kartukāmā vai pāṇḍavānāṃ mahātmanām ||
ruruduḥ sahitāḥ sarve bhūśaṃ śokaparāyaṇāḥ |
hā yudhiṣṭhira kauravya hā bhīma iti cāpare ||
قال فايشَمبايانا: ثم إن جميع الكورافا مع بيشما، ودْهريتاراشترا مع أبنائه، اجتمعوا ومضوا نحو نهر الغانغا، راغبين في تقديم سكب الماء للبانْدافا ذوي النفوس العظيمة. وكان على كلٍّ منهم ثوبٌ واحد، وقد نزعوا الحُليَّ وعُصُبَ الرؤوس، ومضوا بلا فرح. وغمرهم الحزن فبكوا معًا وناحوا: فمنهم من صاح: «وا أسفاه، يا يودهيشثيرا، يا مجدَ آل كورو!»، ومنهم من صاح: «وا أسفاه، يا بهيما!»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid enmity and catastrophic loss, dharma expresses itself through prescribed duties toward the dead and through the shared human reality of grief. The stripping of ornaments and wearing a single cloth signal humility and renunciation appropriate to mourning, reminding that status and power collapse before death.
Bhīṣma, the Kauravas, and Dhṛtarāṣṭra with his sons go to the Gaṅgā to perform the water-offering (udaka/tarpaṇa) for the departed Pāṇḍavas. They adopt mourning attire and openly lament, calling out the names of Yudhiṣṭhira and Bhīma in sorrow.