Shloka 9

Ādi-parva Adhyāya 141: Bhīma–Hiḍimba Confrontation and Protective Discourse

Devanagari script

ततो विदुरवाक्येन नावं विक्षिप्य पाण्डवा: । धनं चादाय तैर्दत्तमरिष्ट प्राविशन्‌ वनम्‌,तदनन्तर विदुरजीके कहनेसे पाण्डवोंने नावको वहीं डुबा दिया और उन कौरवोंके दिये हुए धनको लेकर विघ्न-बाधाओंसे रहित वनमें प्रवेश किया

Transliteration

tato viduravākyena nāvaṁ vikṣipya pāṇḍavāḥ | dhanaṁ cādāya tair dattam ariṣṭaṁ prāviśan vanam ||

Translation

ثمّ، امتثالًا لمشورة فيدورا، تخلّص آلُ باندو من الزورق، وأخذوا المال الذي أُعطي لهم، ودخلوا الغابة سالمين—يمضون بسرّيةٍ حصيفة دون أن يستجلبوا عوائق أخرى.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• विदुर-वाक्येन: by Vidura's words/advice
• विदुर-वाक्येन: Karana
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक); विदुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• नावम्: the boat
• नावम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विक्षिप्य: having cast away / having sunk (it)
• Type: Verb
• Root: वि-क्षिप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकालिक क्रिया

• पाण्डवाः: the Pandavas
• पाण्डवाः: Karta
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• धनम्: wealth, money
• धनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: अव्यय

• आदाय: having taken
• Type: Verb
• Root: आ-दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकालिक क्रिया

• तैः: by them (those people)
• तैः: Karana
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• दत्तम्: given
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त (भूतकर्मणि/भूतकृदन्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अरिष्टम्: safely, without mishap
• Type: Adjective
• Root: अरिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (क्रियाविशेषणवत्)

• प्राविशन्: entered
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• वनम्: the forest
• वनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Vidura
• Pāṇḍavas
• boat (nāva)
• forest (vana)
• wealth (dhana)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Wise counsel (especially from a dharmic advisor like Vidura) should be acted upon promptly and discreetly; safeguarding life and avoiding needless risk can itself be a form of dharma in times of danger.

What is happening in the narrative?

After receiving Vidura’s guidance, the Pāṇḍavas eliminate a trace of their passage by disposing of the boat, take the funds provided to them, and proceed into the forest without mishap.