Shloka 183
भीमस्य जलान्वेषणं तथा वनविश्रान्तिः
Bhīma’s Search for Water and the Forest Halt
धनुर्ज्यातलशब्दश्न संस्पृश्य गगनं महान् | द्रपदके भयंकर बाण सब दिशाओंमें विचरने लगे। महाराज! उनकी विजय होती देख पांचालोंके घरोंमें शंख, भेरी और मृदंग आदि सहस्रों बाजे एक साथ बज उठे। महान् आत्मबलसे सम्पन्न पांचाल-सैनिकोंका सिंहनाद बड़े जोरोंसे होने लगा। साथ ही उनके धनुषोंकी प्रत्यंचाओंका महान् टंकार आकाशमें फैलकर गूँजने लगा
vaiśampāyana uvāca | dhanurjyāṭalaśabdaś ca saṃspṛśya gaganaṃ mahān | drupadake bhayaṅkarā bāṇāḥ sarvadiśaṃ vicaranāḥ || mahārāja! teṣāṃ vijayaṃ dṛṣṭvā pañcālānāṃ gṛheṣu śaṅkhabherīmṛdaṅgādayaḥ sahasraśo vādyāni yugapat prāduḥśabdam akurvan | mahātmabalasampannāḥ pañcālasainikāḥ siṃhanādaṃ mahāvegena cakruḥ | sahaiva ca teṣāṃ dhanūṃṣi pratyancāṭaṅkāro mahān ākāśe vyāptaḥ pratyanunādayām āsa ||
قال فايشَمبايَنا: ارتفع طنينُ أوتارِ الأقواس طنينًا عظيمًا كأنّه يمسُّ السماء. وراحت السهامُ المروِّعةُ تجولُ في كلِّ جهة. أيّها الملك، لمّا رأوا ظفرَهم، دوّت في بيوتِ البَنْجالَة آلافُ الآلات—الأصدافُ (الشَّنْخ)، وطبولُ القِدر، وطبولُ المِرْدَنْغا—دفعةً واحدة. وزأرَ جنودُ البَنْجالَة، وقد امتلأوا بقوّةٍ باطنيّةٍ عظيمة، زئيرَ الأسود بأشدّ ما يكون؛ وفي الوقت نفسه انتشر دويُّ أوتارِ أقواسهم في الفضاء، وتردّد صداه من كلِّ جانب.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how collective morale and inner strength (ātmabala) manifest outwardly in disciplined martial readiness and communal celebration. It implicitly contrasts righteous confidence and unity with fear: victory is not only a battlefield outcome but also a social and ethical affirmation that energizes a whole community.
A victorious moment for the Pañcālas is being described: arrows fly, bowstrings thunder, soldiers roar, and the populace celebrates with conches and drums. Vaiśampāyana paints a vivid soundscape of triumph and mobilized force, addressed to the king listening to the epic.