Shloka 16
भीमस्य जलान्वेषणं तथा वनविश्रान्तिः
Bhīma’s Search for Water and the Forest Halt
तमुद्यतं रथेनैकमाशुकारिणमाहवे । अनेकमिव संत्रासान्मेनिरे तत्र कौरवा:,राजा ट्रुपदने कौरवोंको देखकर उनपर सब ओरसे धावा बोल दिया और बाणोंका बड़ा भारी जाल-सा बिछाकर कौरव-सेनाको मूर्च्छित कर दिया। युद्धमें फुर्ती दिखानेवाले राजा द्रपद रथपर बैठकर यद्यपि अकेले ही बाण-वर्षा कर रहे थे, तो भी अत्यन्त भयके कारण कौरव उन्हें अनेक-सा मानने लगे
tam udyataṁ rathenaikam āśukāriṇam āhave | anekam iva saṁtrāsān menire tatra kauravāḥ ||
قال فايشَمبايانا: لما رأوه مندفعًا—وحده على عربته، سريعًا في ساحة الوغى—غلب الخوفُ الكورافا هناك فتوهموه كأنه كثيرون. ويؤكد المشهد أن الشجاعة ومهارة القتال تُعظّمان حضورَ محاربٍ واحد، بينما يحرّف الذعرُ الإدراك ويُضعف عزيمةَ الجيش.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Fear can distort judgment: when an army loses composure, even a single resolute warrior appears multiplied. The verse highlights the ethical-psychological dimension of warfare—steadfastness strengthens, panic weakens.
A swift warrior (contextually King Drupada) advances alone in his chariot and showers attacks so effectively that the Kauravas, terrified, perceive him as if he were many fighters rather than one.