Shloka 35
धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः
Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue
ददर्शाप्सरसं साक्षाद् घृताचीमाप्लुतामृषि: । रूपयौवनसम्पन्नां मददृप्तां मदालसाम्,वैशम्पायनजीने कहा--जनमेजय! गंगाद्वारमें भगवान् भरद्वाज नामसे प्रसिद्ध एक महर्षि रहते थे। वे सदा अत्यन्त कठोर व्रतोंका पालन करते थे। एक दिन उन्हें एक विशेष प्रकारके यज्ञका अनुष्ठान करना था। इसलिये वे भरद्वाज मुनि महर्षियोंको साथ लेकर गंगाजीमें स्नान करनेके लिये गये। वहाँ पहुँचकर महर्षिने प्रत्यक्ष देखा, घृताची अप्सरा पहलेसे ही स्नान करके नदीके तटपर खड़ी हो वस्त्र बदल रही है। वह रूप और यौवनसे सम्पन्न थी। जवानीके नशेमें मदसे उन्मत्त हुई जान पड़ती थी। उसका वस्त्र खिसक गया और उसे उस अवस्थामें देखकर ऋषिके मनमें कामवासना जाग उठी
dadārśāpsarasaṃ sākṣād ghṛtācīm āplutām ṛṣiḥ | rūpayauvanasampannāṃ madadṛptāṃ madālasām ||
قال فايشَمبايانا: أبصر الحكيم بعينيه الأبسارا غِهْرِتاتشي (Ghṛtācī) وقد نهضت لتوّها من الاغتسال. كانت موفورة الجمال والشباب، تبدو كأنها ثملة بزهو الصبا—فاترة في سُكرها. ويقيم هذا المشهد توتراً أخلاقياً: فحتى الزاهد شديد الانضباط، إذا واجه إغراءً حسّياً بالغ القوة، قد تتحرك في قلبه الشهوة؛ وتمضي الحكاية لتُظهر العواقب الأخلاقية لتلك اللحظة.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical vulnerability of the mind: sensory contact can awaken desire even in one committed to austerity. It implicitly points to the need for vigilance (saṃyama) and discernment when encountering alluring objects, since a single moment of unguarded perception may lead to consequential actions.
Vaiśampāyana describes a sage seeing the apsaras Ghṛtācī immediately after her bath. Her beauty and youthful pride are emphasized, establishing the circumstance that triggers desire in the observer and sets the stage for the ensuing episode and its outcomes.