Shloka 59
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
Devanagari script
ततः प्रबुद्ध: कौन्तेय: सर्व संछिद्य बन्धनम् | पोथयामास तान् सर्वान् केचिद् भीताः: प्रदुद्रुवु:,तत्पश्चात् कुन्तीनन्दन भीम जाग उठे। उन्होंने अपने सारे बन्धनोंको तोड़कर उन सभी सर्पोंको पकड़-पकड़कर धरतीपर दे मारा। कितने ही सर्प भयके मारे भाग खड़े हुए
Translation
ثم استفاق ابن كونتي. فقطع جميع قيوده، وأخذ يمسك الأفاعي واحدةً بعد أخرى ويطرحها على الأرض طرحاً. ففرّ بعضُها مذعوراً هارباً.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय
प्रबुद्धःawakened
प्रबुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रबुद्ध (√बुध्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कौन्तेयःson of Kunti (Bhima)
कौन्तेयः:
Karta
TypeNoun
Rootकौन्तेय (कुन्ती-अपत्य)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वम्all, entirely
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
संछिद्यhaving cut/broken
संछिद्य:
TypeVerb
Rootसम्-√छिद्
Formक्त्वान्त (अव्यय), पूर्वकाले
बन्धनम्bond, fetter
बन्धनम्:
Karma
TypeNoun
Rootबन्धन
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पोथयामासhe struck/thrashed (repeatedly)
पोथयामास:
TypeVerb
Rootपोथयामास (√पुथ्/√पोथ् caus. + आस् periphrastic perfect)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन
तान्those (them)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
केचित्some
केचित्:
Karta
TypePronoun
Rootक (किम्) + चित्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भीताःfrightened
भीताः:
Karta
TypeAdjective
Rootभीत (√भी)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रदुद्रुवुःran away, fled
प्रदुद्रुवुः:
TypeVerb
Rootप्र-√द्रु (द्रव्)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes