Shloka 1
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत आदिपरव्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें पाण्डुके दाहसंस्कारसे सम्बन्ध रखनेवाला एक सौ छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १२६ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ३३ श्लोक हैं) सप्तविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: पाण्डवों तथा धृतराष्ट्रपुत्रोंकी बालक्रीड़ा, दुर्योधनका भीमसेनको विष खिलाना तथा गंगामें ढकेलना और भीमका नागलोकमें पहुँचकर आठ कुण्डोंके दिव्य रसका पान करना वैशम्पायन उवाच ततः कुन्ती च राजा च भीष्मश्न सह बन्धुभि: । ददुः श्राद्ध तदा पाण्डो: स्वधामृतमयं तदा,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! तदनन्तर कुन्ती, राजा धृतराष्ट्र तथा बन्धुओंसहित भीष्मजीने पाण्डुके लिये उस समय अमृतस्वरूप स्वधामय श्राद्धदान किया
vaiśampāyana uvāca | tataḥ kuntī ca rājā ca bhīṣmaś ca saha bandhubhiḥ | daduḥ śrāddhaṃ tadā pāṇḍoḥ svadhāmṛtamayaṃ tadā ||
قال فايشَمبايانا: «ثم إن كونتي والملك دْهريتاراشترا وبهِيشما—مع ذويهم—أقاموا لباندو شعائر الشرادها (śrāddha)، مقدّمين قرابين الأسلاف التي تُسمّى “سفَدها” (svadhā)، فكرّموه بطقسٍ يُعدّ مُطهِّرًا ومُحييًا بالبركة.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights pitṛ-ṛṇa (debt to ancestors): performing śrāddha is a dharmic obligation that sustains family continuity, expresses gratitude, and maintains moral order through remembrance and proper rites for the departed.
After Pāṇḍu’s death and cremation context, Kuntī, Dhṛtarāṣṭra, and Bhīṣma, along with other relatives, conduct the śrāddha ceremony for Pāṇḍu, formally honoring him with ancestral offerings (svadhā).