Shloka 12
Droṇotpattiḥ and Dhanurveda-Prāpti
Origin of Droṇa and Acquisition of Martial Science
प्राच्यानुदीच्यान् पाश्चात्त्यान् दाक्षिणात्यानकालयत् । अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान्,'राजा व्युषिताश्व॒ समस्त भूतोंके प्रीतिपात्र थे। राजाओंमें श्रेष्ठ प्रतापी व्युषिताश्वने अश्वमेध नामक महान् यजञ्ञमें पूर्व, उत्तर, पश्चिम और दक्षिण--चारों दिशाओंके राजाओंको जीतकर अपने वशमें कर लिया--ठीक जिस प्रकार शिशिरकालके अन्तमें भगवान् सूर्य- देव सभी प्राणियोंपर विजय कर लेते हैं--सबको तपाने लगते हैं
vaiśampāyana uvāca | prācyān udīcyān pāścāttyān dākṣiṇātyān akālayat | aśvamedhe mahāyajñe vyuṣitāśvaḥ pratāpavān ||
قال فايشَمبايانا: في القربان العظيم المعروف بالأشوَميدها (تضحية الحصان)، أخضع الملك فيوشيتاشفا، القويّ البأس، ملوكَ الجهات الشرقية والشمالية والغربية والجنوبية لسلطانه.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames political dominance as legitimate when integrated with dharmic, Vedic ritual order: the king’s power is shown as the capacity to unify and stabilize the realm, with conquest presented as acknowledged sovereignty connected to a major yajña rather than personal violence alone.
Vaiśampāyana describes King Vyuṣitāśva performing an Aśvamedha. In the course of that great rite, he subdues or brings under his authority the rulers of all four quarters—east, north, west, and south—thereby establishing wide-ranging supremacy.