Shloka 19
कृपकृपी-जननम्
The Birth of Kṛpa and Kṛpī; Kṛpa’s Attainment of Astras
न तस्य लोका: सन्तीति धर्मविद्धि: प्रतिष्ठितम् । यज्ैस्तु देवान् प्रीणाति स्वाध्यायतपसा मुनीन्,(उन ऋणोंके नाम ये हैं--) पितृ-ऋण, देव-ऋण, ऋषि-ऋण और मनुष्य-ऋण। उन सबका ऋण धर्मतः हमें चुकाना चाहिये। जो मनुष्य यथासमय इन ऋणोंका ध्यान नहीं रखता, उसके लिये पुण्यलोक सुलभ नहीं होते। यह मर्यादा धर्मज्ञ पुरुषोंने स्थापित की है। यज्ञोंद्वारा मनुष्य देवताओंको तृप्त करता है, स्वाध्याय और तपस्याद्वारा मुनियोंको संतोष दिलाता है
na tasya lokāḥ santīti dharmaviddhiḥ pratiṣṭhitam | yajñais tu devān prīṇāti svādhyāya-tapasā munīn |
وقد سنَّ الحكماء العارفون بالدارما هذه القاعدة: من أهمل هذه الالتزامات فلن تُنال له العوالم المباركة. فبالقرابين والذبائح (اليَجْنَة) يُرضي المرء الآلهة، وبالتلاوة والدراسة المقدسة (svādhyāya) وبالتقشّف يُرضي الحكماء من الرِّشي—وهكذا ينبغي أن تُؤدَّى الديون الواجبة أداءً صحيحًا.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Human life is bound by dharmic obligations (ṛṇa). If one ignores these duties, higher/meritorious realms are not attained. The verse highlights two key means of repayment: yajña to satisfy the gods and svādhyāya plus tapas to honor and satisfy the sages, affirming a normative ethical order established by dharma-knowers.
Vaiśaṃpāyana states a dharma principle while discussing the traditional doctrine of debts/obligations. He explains that neglecting these obligations blocks access to auspicious worlds, and he specifies how certain debts are discharged—through sacrifice for the gods and through study and austerity for the sages.