पाण्डोः प्रेतकार्य-सम्पादनम्
Pāṇḍu’s Funeral Rites and Public Mourning
पाता पा. [धछ। ई>आब :क हे 5 कम नी ्स्स्ॉज ४: - आदिपर्वके सरसठवें अध्यायमें भी धृतराष्ट्रके सौ पुत्रोंके नाम आये हैं। वहाँ जो नाम दिये गये हैं, उनमेंसे अधिकांश नाम इस अध्यायमें भी ज्यों-के-त्यों हैं। कुछ नामोंमें साधारण अन्तर है, जिन्हें यहाँ कोष्ठकमें दे दिया गया है। इस प्रकार यहाँ और वहाँके नामोंकी एकता की गयी है। थोड़े-से नाम ऐसे भी हैं, जिनका मेल नहीं मिलता। नामोंके क्रममें भी दोनों स्थलोंमें अन्तर है। सम्भव है, उनके दो-दो नाम रहे हों और दोनों स्थलोंमें भिन्न-भिन्न नामोंका उल्लेख हो। सप्तदशाधिकशततमो< ध्याय: राजा पाण्डुके द्वारा मृगरूपधारी मुनिका वध तथा उनसे शापकी प्राप्ति जनमेजय उवाच कथितो धार्तराष्ट्राणामार्ष: सम्भव उत्तम: | अमनुष्यो मनुष्याणां भवता ब्रह्मवादिना,जनमेजयने कहा--भगवन्! आपने धृतराष्ट्रके पुत्रोंके जन्मका उत्तम प्रसंग सुनाया है, जो महर्षि व्यासकी कृपासे सम्भव हुआ था। आप ब्रह्मवादी हैं। आपने यद्यपि यह मनुष्योंके जन्मका वृतान्त बताया है, तथापि यह दूसरे मनुष्योंमें कभी नहीं देखा गया
janamejaya uvāca | kathito dhārtarāṣṭrāṇām ārṣaḥ sambhava uttamaḥ | amanuṣyo manuṣyāṇāṁ bhavatā brahmavādinā |
قال جنميجيا: «أيها السيد الجليل، لقد رويتَ الخبرَ الأسمى، المُصدَّقَ عند الرُّؤاة من الرِّشيّين، عن ولادة أبناء دْهْرِتَراشْتْرا—وهي حادثةٌ عجيبة. وإن كنتَ عارفًا بالبرهمن وناطقًا به، وقد وصفتَه على أنه نسبٌ بشريّ، فإن مثل هذا النمط من الولادة لا يُرى عادةً بين الناس».
जनमेजय उवाच
The verse highlights the Mahābhārata’s reliance on ṛṣi-authority (ārṣa) for transmitting extraordinary events, and it frames the Kauravas’ origin as something exceptional—inviting reflection on how destiny and unusual beginnings can shape ethical and historical outcomes.
King Janamejaya addresses the sage-narrator, acknowledging that the account of Dhṛtarāṣṭra’s sons’ birth has been told, and expressing amazement that such a non-ordinary (amanuṣya) kind of birth is rarely seen among humans.