Shloka 44
Ādi Parva, Adhyāya 115 — Mādri’s request; invocation of the Aśvins; birth and naming of the Pāṇḍavas
महारथानां वीराणां कन्या चैका शताधिका । युयुत्सुश्चन महातेजा वैश्यापुत्र: प्रतापवान्,तदनन्तर एक ही मासमें गान्धारीसे एक कन्या उत्पन्न हुई, जो सौ पुत्रोंके अतिरिक्त थी। जिन दिनों गर्भ धारण करनेके कारण गान्धारीका पेट बढ़ गया था और वह क्लेशमें पड़ी रहती थी, उन दिनों महाराज धृतराष्ट्रकी सेवामें एक वैश्यजातीय स्त्री रहती थी। राजन! उस वर्ष धृतराष्ट्रके अंशसे उस वैश्यजातीय भार्यके द्वारा महायशस्वी बुद्धिमान् युयुत्सुका जन्म हुआ। जनमेजय! युयुत्सु करण कहे जाते थे। इस प्रकार बुद्धिमान् राजा धृतराष्ट्रके एक सौ वीर महारथी पुत्र हुए। तत्पश्चात् एक कन्या हुई, जो सौ पुत्रोंके अतिरिक्त थी। इन सबके सिवा महातेजस्वी परम प्रतापी वैश्यापुत्र युयुत्सु भी थे
mahārathānāṃ vīrāṇāṃ kanyā caikā śatādhikā | yuyutsuś ca mahātejā vaiśyāputraḥ pratāpavān ||
قال فَيْشَمْبايَنَة: كان لِدْهْرِتَراشْتْرَة مئةُ ابنٍ أبطال، كلّهم من عِظام مُقاتلي العربات؛ وإلى جانبهم كانت له ابنةٌ واحدة. وفوق ذلك كان يُيُوتْسُو—رفيع الهمة شديد البأس—ابنَ امرأةٍ فيشية، مشهورًا ببسالته. ويؤكد المقطع أن النسب والمقام الاجتماعي لا يحددان القيمة وحدهما: فحتى خارج رحم الملكة قد يكون لابن الملك بأسٌ معترف به ومكانٌ متميز في السرد الأخلاقي والنسبي الذي يتقدم نحو مصيره.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that personal merit and recognized prowess can exist beyond formal royal lineage: Yuyutsu, though born of a Vaiśya woman, is acknowledged as mahātejā and pratāpavān, reminding readers that worth is not confined to the queen’s offspring alone.
The narrator summarizes Dhṛtarāṣṭra’s progeny: a hundred warrior sons, one additional daughter, and Yuyutsu—his valorous son born from a Vaiśya woman—thereby completing an important genealogical note within the Kuru family history.