Shloka 52
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
स्वान्येव ते5पि राष्ट्राणि जग्मु: परपुरंजया: । एवं विजित्य ता: कन्या भीष्म: प्रहरतां वर:,तत्पश्चात् ऐन्द्रास्त्रद्वारा उसके उत्तम अश्वोंको यमलोक पहुँचा दिया। नरश्रेष्ठ] उस समय शान्तनुनन्दन भीष्मने कनन््याओंके लिये युद्ध करके शाल्वको जीत लिया और नुृपश्रेष्ठ शाल्वका भी केवल प्राणमात्र छोड़ दिया। जनमेजय! उस समय शाल्व अपनी राजधानीको लौट गया और धर्मपूर्वक राज्यका पालन करने लगा। इसी प्रकार शत्रुनगरीपर विजय पानेवाले जो-जो राजा वहाँ स्वयंवर देखनेकी इच्छासे आये थे, वे भी अपने-अपने देशको चले गये। प्रहार करनेवाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ भीष्म उन कन्याओंको जीतकर हस्तिनापुरको चल दिये; जहाँ रहकर धर्मात्मा कुरुवंशी राजा विचित्रवीर्य इस पृथ्वीका शासन करते थे
svāny eva te 'pi rāṣṭrāṇi jagmuḥ parapuraṃjayāḥ | evaṃ vijitya tāḥ kanyā bhīṣmaḥ praharatāṃ varaḥ hastināpuraṃ jagāma |
قال فايشَمبايانا: وهكذا عاد أولئك الملوك أيضًا—قاهري مدن الأعداء—إلى ممالكهم. وبعد أن ظفر بهيشما بالأميرات على هذا النحو، وهو أسبقُ المحاربين، انطلق بهنّ إلى هاستينابورا، حيث كان ملك الكورو البارّ ڤيتشيتراڤيرْيا يحكم الأرض.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights a political-ethical rhythm of kṣatriya life: conflict is followed by restoration of order—kings return to their realms, and the victor proceeds to fulfill dynastic duty. It also implicitly raises the tension between martial norms and the autonomy of marriage choice, a recurring dharma-question in the epic.
After the contest surrounding the maidens, the other kings depart to their own kingdoms. Bhīṣma, having secured the princesses, travels to Hastināpura to bring them for Vicitravīrya, the Kuru king ruling there.