Shloka 80
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
ग्रन्थग्रन्थिं तदा चक्रे मुनिर्गूठं कुतूहलात् । यस्मिन् प्रतिज्ञया प्राह मुनिर्द्धपायनस्त्विदम्,तब व्यासजी भी कुतूहलवश ग्रन्थमें गाँठ लगाने लगे। वे ऐसे-ऐसे श्लोक बोल देते जिनका अर्थ बाहरसे दूसरा मालूम पड़ता और भीतर कुछ और होता। इसके सम्बन्धमें प्रतिज्ञापूर्वक श्रीकृष्णद्वैपायन मुनिने यह बात कही है--
grantha-granthiṁ tadā cakre munir gūḍhaṁ kutūhalāt | yasmin pratijñayā prāha munir dvaipāyanas tv idam ||
ثم إن الحكيم، بدافعٍ من حبّ الاستطلاع، أخذ يعقد «عُقَدًا» في النص—يصوغ عمدًا مقاطع ذات انعطافاتٍ خفيّة في المعنى. وفي هذا السياق بعينه أدلى الحكيم كريشنا-دْوَيْبايانا (فياسا) بإعلانٍ جليل عن هذه الطريقة: أن بعض الأبيات ستبدو في ظاهرها دالّةً على معنى، بينما تحمل في باطنها معنى آخر، اختبارًا للفطنة وصونًا لسلامة السرد.
Educational Q&A
The verse highlights that sacred narrative can contain deliberate ‘knots’—cryptic constructions that require careful interpretation. It encourages disciplined reading, discernment, and respect for layered meaning rather than taking every statement only at face value.
Vyāsa is described as intentionally inserting hidden or puzzling turns of phrase into the composition, and he is about to (or does) make a formal declaration (pratijñā) explaining or justifying this method—signaling that some verses have an outer sense and an inner sense.