Shloka 162
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
यदाश्रौषमर्जुन देवदेवं किरातरूपं त्र्यम्बकं तोष्य युद्धे । अवाप्तवन्तं पाशुपतं महास्त्र तदा नाशंसे विजयाय संजय,संजय! जब मैंने सुना कि किरातवेषधारी देवदेव त्रिलोचन महादेवको युद्धमें संतुष्ट करके अर्जुनने पाशुपत नामक महान् अस्त्र प्राप्त कर लिया है, तभी मेरी आशा निराशामें परिणत हो गयी
yadāśrauṣam arjuna devadevaṁ kirātarūpaṁ tryambakaṁ toṣya yuddhe | avāptavantaṁ pāśupataṁ mahāstraṁ tadā nāśaṁse vijayāya sañjaya ||
يا سنجيا، حين سمعتُ أن أرجونا قد أرضى إلهَ الآلهة—تريَمبَكَ (شِيفا) ذا العيون الثلاث، وقد اتخذ هيئةَ كيراطا—في خضمِّ محنة القتال، ونال السلاحَ العظيم المسمّى «باشوباتا»، عندئذٍ انهار رجائي في الظفر إلى يأس. فهذه الأنباء تشير إلى أن الرضا الإلهي والعبادة المنضبطة قد سلّحا الباندافا بقوةٍ طاغيةٍ مسنودةٍ بالدارما، لا يسهل على تدبير البشر وحده أن يصدّها.
Educational Q&A
The verse underscores that victory in a dharmic struggle is not secured by numbers or tactics alone; divine favor—earned through discipline, courage, and devotion—can decisively shift outcomes. It also implies ethical restraint: the greatest powers (like the Pāśupata) are not mere tools of ambition but carry moral responsibility.
The speaker reports hearing that Arjuna pleased Śiva, who tested him in the guise of a Kirāta (hunter), and received the formidable Pāśupata weapon. This news causes the speaker’s confidence in his side’s victory to turn into despair, recognizing the Pāṇḍavas’ strengthened, divinely sanctioned might.