Shloka 4

Karketana (Karketa) Lakṣaṇa: Origin, Color-Forms, Purity Marks, and Ritual Efficacy

पत्रेण काञ्चनमयेन तु वेष्टयित्वा तप्तं यदा हुतवहे भवति प्रकाशम् / रोगप्रणाशनकरं कलिनाशनं तदायुष्करं कुलकरं च सुखप्रदं च

patreṇa kāñcanamayena tu veṣṭayitvā taptaṃ yadā hutavahe bhavati prakāśam / rogapraṇāśanakaraṃ kalināśanaṃ tadāyuṣkaraṃ kulakaraṃ ca sukhapradaṃ ca

إذا لُفَّت بورقةٍ من ذهب ثم أُحميت في النار المقدّسة حتى تتلألأ، صارت مُبيدةً للأمراض ومُزيلةً لآثار كَليّ السيّئة؛ تُطيل العمر، وتعضد السلالة، وتمنح السعادة.

पत्रेणwith a leaf/foil
पत्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
काञ्चन-मयेनmade of gold
काञ्चन-मयेन:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (kāñcanena mayaḥ = made of gold)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
वेष्टयित्वाhaving wrapped
वेष्टयित्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवेष्ट् (धातु)
Formकृदन्त (क्त्वा/Absolutive), अव्ययभाव
तप्तम्heated
तप्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
यदाwhen
यदा:
Sambandha (Time/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय (temporal conjunction: when)
हुतवहेin fire (Agni)
हुतवहे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहुतवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भवतिbecomes
भवति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
प्रकाशम्bright, luminous
प्रकाशम्:
Karma (Result/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियापूरक (predicate accusative)
रोग-प्रणाशन-करम्destroying disease
रोग-प्रणाशन-करम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरोग (प्रातिपदिक) + प्रणाशन (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (roga-pranāśanaṃ karoti iti)
कलि-नाशनम्destroying Kali (evil/discord)
कलि-नाशनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकलि (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (kaleḥ nāśanam)
तत्that (gem)
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आयुः-करम्promoting longevity
आयुः-करम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआयुस् (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (āyuḥ karoti iti)
कुल-करम्enhancing the family line
कुल-करम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुल (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (kulaṃ karoti/puṣṇāti iti)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सुख-प्रदम्bestowing happiness
सुख-प्रदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुख (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुषः (sukhaṃ pradadāti iti)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Concept: Saṃskāra (ritual processing) purifies and empowers an object, aligning it with health, longevity, and social continuity (kula).

Vedantic Theme: Karma-kāṇḍa upāyas within saṃsāra: ordered ritual acts aim at āyuḥ, ārogya, and loka-saṅgraha; Kali-śamana reflects dharmic preservation in declining ages.

Application: If practiced, perform consecration with purity: wrap in gold leaf, heat in a sanctified fire under guidance; then wear/use as a protective auspicious support while maintaining ethical conduct.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: ritual space (agni/altar)

Related Themes: Garuda Purana 1.75.2-1.75.3 (criteria for defects and purity before processing); Garuda Purana 1.74.5 (wearing a gem for specific fruits)

A
Agni (Hutavaha)
K
Kali (Kali-yuga personification)

FAQs

This verse presents Agni-heating (fire consecration) as a way to make the prepared item spiritually potent—bringing radiance and functioning as a remover of disease and negativity.

Rather than afterlife geography here, the focus is protective dharmic practice: a consecrated preparation is said to counter Kali’s harmful influence and support longevity, family continuity, and happiness.

Treat it as a principle of disciplined, sattvic ritual and purification: actions done with care, purity, and sacred intent are framed as supporting health, stability, and well-being.