Shloka 8

The Examination of Pearls and Padmarāga (Ruby): Origins, Marks, Defects, and Valuation

खिन्दुरपद्मोत्पलकुङ्कुमानां लाक्षारसस्यापि समानवर्णः / सांद्रे ऽपि रागे प्रभया स्वयैव भान्ति स्वलक्ष्याः स्फुटमध्यशोभाः

khindurapadmotpalakuṅkumānāṃ lākṣārasasyāpi samānavarṇaḥ / sāṃdre 'pi rāge prabhayā svayaiva bhānti svalakṣyāḥ sphuṭamadhyaśobhāḥ

هي على لون السِندُورا (الزنجفر)، وغبار لقاح اللوتس واللوتس الأزرق، والزعفران، وحتى صبغ اللاك—ومع أن اللون عميق—فإن هذه العلامات تتلألأ بنورها الذاتي، لكلٍّ منها سِمَتُه المميّزة، وبريقٌ واضح في الوسط.

खिन्दुरkhindura (a red mineral/gem)
खिन्दुर:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootखिन्दुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (वर्ण-प्रकार/रत्न-नाम)
पद्मof lotus
पद्म:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम् (समास-श्रृङ्खलायां)
उत्पलof water-lily
उत्पल:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootउत्पल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
कुङ्कुमानाम्of saffron
कुङ्कुमानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकुङ्कुम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
लाक्षारसस्यof lac-juice
लाक्षारसस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootलाक्षा + रस (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष-समासः (‘लाक्षायाः रसः’); पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle); ‘also/even’
समानवर्णःof the same color
समानवर्णः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमान + वर्ण (प्रातिपदिक-द्वय)
Formकर्मधारय-समासः (‘समानः वर्णः’); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
सांद्रेin dense (color)
सांद्रे:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसांद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (रागे इति अधिकरणे)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
रागेin the color/dye
रागे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootराग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
प्रभयाby (their) radiance
प्रभया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्
स्वयाby their own
स्वया:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (प्रभया)
एवindeed/alone
एव:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
भान्तिshine
भान्ति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
स्वलक्ष्याःdistinctly recognizable
स्वलक्ष्याः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व + लक्ष्य (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष-समासः (‘स्वं लक्ष्यं येषाम्’); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्
स्फुटमध्यशोभाःhaving clear central brilliance
स्फुटमध्यशोभाः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्फुट + मध्य + शोभा (प्रातिपदिक-त्रय)
Formतत्पुरुष-समासः (‘स्फुटे मध्ये शोभा यस्य’); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Svayaṃ-prabhā (self-manifest luster) and lakṣaṇa (distinctive mark): even in dense ‘rāga’ the essence is revealed by intrinsic brilliance.

Vedantic Theme: Light as metaphor for consciousness: appearances vary, yet the principle of illumination is what makes recognition possible.

Application: In intense emotions (‘dense color’), return to the ‘center’—steady awareness—so discernment remains clear and one’s character stays distinct.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: riverbank/river vicinity

Related Themes: Garuda Purana 1.70.9 (sunlight reception and ray-projection)

FAQs

This verse highlights that certain features/signs are inherently luminous and uniquely identifiable, implying that post-death realities include clear distinguishing characteristics that are not dependent on external light or embellishment.

In the broader Preta-kanda flow, Vishnu explains to Garuda the nature of post-death states and perceptions; here, the emphasis is on unmistakable, self-evident signs—suggesting that karmic identity and experiential markers remain distinct in the subtle realm.

Cultivate inner clarity and ethical distinctness: the verse’s imagery of ‘self-shining’ qualities can be read as a reminder that one’s character and karma become evident, so prioritize dharma and purity of intention.