Shloka 59

Devatā-Pratiṣṭhā: Maṇḍapa Construction, Dikpāla Worship, Kalaśa-Abhiṣeka, Nyāsa and Homa Procedures

स्थित्वा कुण्डसमीपे ऽथ अग्नेः स्थापनमाचरेत् / स्वशास्त्रविहितैर्मन्त्रैर्वेदोक्तैर्वाथ वा गुरुः

sthitvā kuṇḍasamīpe 'tha agneḥ sthāpanamācaret / svaśāstravihitairmantrairvedoktairvātha vā guruḥ

ثم يقف قرب الكُنْدَة (kuṇḍa: حفرة النار) ويُجري سْثَابَنَا—تثبيت/إيقاد النار المقدسة—بالمَنترات المقرَّرة في تقليده الطقسي، أو بمَنترات الفيدا، كما يعلّم الغورو.

स्थित्वाhaving stood
स्थित्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund) — 'having stood/remained'
कुण्ड-समीपेnear the fire-pit
कुण्ड-समीपे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक) + समीप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (कुण्डस्य समीपम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अथthen/thereupon
अथ:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (sequence/transition particle)
अग्नेःof the fire
अग्नेः:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
स्थापनम्establishing/installation
स्थापनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्थापन (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था धातु, णिच् भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भाववाचक (the act of establishing/placing)
आचरेत्should perform
आचरेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन
स्व-शास्त्र-विहितैःprescribed in one’s own śāstra
स्व-शास्त्र-विहितैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + शास्त्र (प्रातिपदिक) + विहित (कृदन्त-प्रातिपदिक; वि-√धा धातु, क्त)
Formसमास: (स्वशास्त्रे विहित) सप्तमी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; मन्त्रैः इति विशेषण
मन्त्रैःwith mantras
मन्त्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
वेद-उक्तैःstated in the Veda
वेद-उक्तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootवेद (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वच् धातु, क्त)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (वेदेन उक्त); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; मन्त्रैः इति विशेषण
वाor
वा:
Sambandha (Alternative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (disjunctive)
अथthen/else
अथ:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (sequence/transition)
वाor
वा:
Sambandha (Alternative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय
गुरुःthe teacher/priest
गुरुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Lord Viṣṇu (in dialogue instruction to Garuḍa)

Ritual Type: Parvana

Beneficiary: Pitr

Timing: श्राद्ध/अन्त्येष्टि-अङ्गभूत होमकाले

Concept: कर्मकाण्डे अधिकार—स्वशास्त्रविहित-मन्त्राः वा वेदोक्त-मन्त्राः; गुरु-उपदेशेन विधिसिद्धिः।

Vedantic Theme: श्रुति-स्मृति-गुरु-प्रमाण; कर्मयोगे ‘विधि’ व ‘श्रद्धा’ से अन्तःकरण-शुद्धि।

Application: हवन/श्राद्धाङ्ग-होम में अग्निस्थापनं प्रशिक्षित-गुरु/परम्परा के अनुसार; मनमाना मन्त्र-प्रयोग न करें।

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: fire-altar / homa space

Related Themes: गरुडपुराण 1.48 (अग्निकर्माङ्ग-क्रम)

A
Agni
G
Guru
V
Veda

FAQs

This verse frames Agni-sthāpana as a required ritual step: the sacred fire is to be established at the kuṇḍa so subsequent rites can be performed correctly with authorized mantras.

It allows two valid sources: mantras from one’s own śāstra/tradition or Vedic mantras—both to be applied under proper instruction, emphasizing legitimacy and correctness.

Follow your established lineage/manual for rites and seek a qualified guru/priest for mantra and procedure, rather than improvising ritual steps.