Shloka 2

Śālagrāma-lakṣaṇa: Viṣṇu Stotra, Vyūha/Avatāra Identification, and Temple-Fruition

शखचक्रगदापद्मी (हस्तः) (केशवाख्यो) गदाधरः / सब्जकौमादकीचक्रशङ्खी (नारायणो) विभुः

śakhacakragadāpadmī (hastaḥ) (keśavākhyo) gadādharaḥ / sabjakaumādakīcakraśaṅkhī (nārāyaṇo) vibhuḥ

مَن يحمل في يديه الصَّدَفة (الشَّنْخا) والقرص (التَّشَكْرا) والهراوة (الغَدَا) واللوتس يُدعى كيشافا—غَدَادَهارا، حامل الهراوة. والربّ الشامل لكل شيء هو نارايانا—حامل هراوة كاومودَكِي المتلألئة، ومعها القرص والصدفة.

śaṅkhaconch
śaṅkha:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootśaṅkha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
cakradiscus
cakra:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootcakra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
gadāmace
gadā:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootgadā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
padmīlotus-bearing
padmī:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpadma + -in (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुवस्तुधारक-विशेषण: 'having a lotus' (padma-धारिन्)
hastaḥhand (armed hand)
hastaḥ:
Karta/Predicative (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Roothasta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (parenthetical in text)
keśavākhyaḥnamed Keśava
keśavākhyaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkeśava + ākhya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: 'keśava-नामकः' (called Keśava)
gadādharaḥGadādhara (mace-bearer)
gadādharaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgadā + dhara (प्रातिपदिक; from √dhṛ/धृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: 'gadāṃ dharati' (mace-bearer)
sawith
sa:
Sambandha (Association marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsa (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formअव्यय (सह/युक्त अर्थे), here as prefix-like 'with' in compound-context
abjalotus
abja:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootabja (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपद); 'lotus'
kaumodakīKaumodakī (Vishnu's mace)
kaumodakī:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootkaumodakī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, (समासपूर्वपद); विष्णोः गदा-विशेषः
cakradiscus
cakra:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootcakra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
śaṅkhīconch-bearing
śaṅkhī:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśaṅkha + -in (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'śaṅkha-धारिन्' (conch-bearing)
nārāyaṇaḥNārāyaṇa
nārāyaṇaḥ:
Karta/Predicative (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootnārāyaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (parenthetical in text)
vibhuḥthe all-pervading Lord
vibhuḥ:
Karta/Predicative (Predicate noun/विधेय)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Lord Vishnu (in the Vishnu–Garuda dialogue context)

Concept: Nāma-rūpa correspondence: specific divine names are invoked through contemplation of Viṣṇu’s attributes (śaṅkha-cakra-gadā-padma).

Vedantic Theme: Saguna-brahman upāsanā: the all-pervading (vibhu) is approached through a concrete, auspicious form.

Application: Use this as a dhyāna-śloka during pūjā: visualize the four emblems and recite Keśava/Nārāyaṇa to steady attention and devotion.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: iconic/temple-arcā context

Related Themes: Garuda Purana 1.45: sequence of Viṣṇu-nāma linked to weapon/hand arrangements (iconographic litany)

K
Keśava
N
Nārāyaṇa
K
Kaumodakī

FAQs

This verse uses Vishnu’s four emblems to identify and glorify Him as Keśava and Nārāyaṇa, emphasizing devotional remembrance through His recognizable divine attributes.

Indirectly: by centering the teaching on Nārāyaṇa’s all-pervading nature and sacred remembrance, it frames devotion to Vishnu as a stabilizing spiritual support amid Garuda Purana’s broader teachings on death and the hereafter.

Use these identifiers (conch–discus–mace–lotus; Keśava; Nārāyaṇa) in daily japa, prayer, or meditation to cultivate steady bhakti and God-remembrance.