Shloka 4

Chandas-Nirṇaya: Āpīḍa to Gāthā—Pāda, Gaṇa, and Special Substitutions

(इति पदचतुरूर्ध्वप्रकरणम्) / सजौ सलौ च प्रथमे नसजा गो द्वितीयके / तृतीये भनभा गश्च चतुर्थे सजसा जगौ

(iti padacaturūrdhvaprakaraṇam) / sajau salau ca prathame nasajā go dvitīyake / tṛtīye bhanabhā gaśca caturthe sajasā jagau

(هكذا تنتهي فقرةُ «الأقدام الأربعة» وترتيبِها الصاعد.) في الأول «sajau» و«salau»؛ وفي الثاني «nasajā» و«go»؛ وفي الثالث «bhanabhā» و«ga»؛ وفي الرابع «sajasā» و«jagau».

इतिthus
इति:
Discourse marker (समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण/समाप्त्यर्थक निपात
पदचतुरूर्ध्वप्रकरणम्the section on padacaturūrdhva
पदचतुरूर्ध्वप्रकरणम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपद-चतुरूर्ध्व-प्रकरण (प्रातिपदिक; पद + चतुरूर्ध्व + प्रकरण)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (पदचतुरूर्ध्वस्य प्रकरणम्)
सजौthe gaṇas ‘sa’ and ‘jau’ (as a pair)
सजौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसजौ (प्रातिपदिक/छन्दोगणनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (गणद्वयवाचक); छन्दोगण-नाम (technical)
सलौthe gaṇas ‘sa’ and ‘lau’ (as a pair)
सलौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसलौ (प्रातिपदिक/छन्दोगणनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; छन्दोगण-नाम (technical)
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
प्रथमेin the first (pāda)
प्रथमे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
नसजाthe gaṇa ‘nasajā’
नसजा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनसजा (प्रातिपदिक/छन्दोगणनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; छन्दोगण-नाम (technical)
गःthe gaṇa ‘ga’
गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootग (प्रातिपदिक/छन्दोगणनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; छन्दोगण-नाम (technical)
द्वितीयकेin the second
द्वितीयके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootद्वितीयक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘in the second (pāda)’
तृतीयेin the third
तृतीये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
भनभाःthe gaṇa ‘bhanabhā’
भनभाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभनभा (प्रातिपदिक/छन्दोगणनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; छन्दोगण-नाम (technical)
गःthe gaṇa ‘ga’
गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootग (प्रातिपदिक/छन्दोगणनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; छन्दोगण-नाम (technical)
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
चतुर्थेin the fourth
चतुर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
सजसाthe gaṇa ‘sajasā’
सजसा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसजसा (प्रातिपदिक/छन्दोगणनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; छन्दोगण-नाम (technical)
जगौthe gaṇa ‘jagau’
जगौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगौ (प्रातिपदिक/छन्दोगणनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; छन्दोगण-नाम (technical)

Suta (narrator) / Purana compiler voice (instructional metrical note)

Concept: Mnemonic enumeration of gaṇa patterns across four arrangements; knowledge preserved through compact formulae.

Vedantic Theme: Śabda as carrier of knowledge; compression (saṅkṣepa) enabling faithful transmission.

Application: Use the listed gaṇa pairs per case as a mnemonic key when scanning or teaching the ‘pada-caturūrdhva’ arrangements.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.211.1-3 (definitions leading to this summary); Garuda Purana 1.211.5 (additional patterns ‘Saurabhaka’, ‘Lalita’)

G
Garuda
V
Vishnu

FAQs

This verse functions as a technical summary (colophon-style) listing mnemonic pattern-names used to classify verse-structure; it helps preserve correct recitation and textual transmission.

It does not describe afterlife doctrine directly; it is a prosodic/structural note about how the text’s verses are organized or recited.

Use it as a guide for accurate chanting and study—maintaining correct meter and pronunciation supports faithful learning, recitation, and archiving of Garuda Purana passages.